Roma hukukunda sözleşmeye dayalı kusursuz sorumluluk çerçevesinde Custodia'dan Diligentia'ya geçiş

Abstract

Roma Sorumluluk Hukukunda, objektif sorumluluktan, sübjektif sorumluluğa doğru bir gelişim söz konusudur. Custodia sorumluluğu, sözleşmeye dayalı kusursuz sorumluluktur. Günümüzde gözetim sorumluluğu olarak ifade edebileceğimiz custodia sorumluluğu Roma Hukukunda belli sözleşmelerde uygulanan bir sorumluluk türüdür. Iustinianus Dönemi’nde, custodia sorumluluğu diligentia yani özen yükümlülüğüne, Klasik Hukuk Dönemi’nde sözleşmeye dayalı kusursuz sorumluluk olarak nitelendirilen custodia sorumluluğu, Iustinianus Dönemi’nde diligentia in custodiendo’ya dönüşmüştür. Custodia sorumluluğunun sınırını mücbir sebep (vis maior) kabul edilen olaylar oluşturmaktadır. Başkasına ait bir malın elde bulundurulması ve geri verme borcu custodia sorumluluğunun uygulandığı sözleşmelerin ortak özelliğidir. Custodia sorumluluğunun uygulanmasında fayda ve menfaat prensibine göre hareket edilmiştir. Iustinianus Döneminde gemi, han ve ahır işletenler için istisnai olarak uygulanan objektif sorumluluk niteliğindeki custodia sorumluluğu günümüze kadar gelmiştir. Bunun dışındaki sözleşmeler açısından custodia sorumluluğu gözetimdeki özen eksikliğinden kaynaklanan sübjektif sorumluluğa dönüşmüştür.

In Roman Liability Law, there is a development from objective liability towards subjective liability. Custodia liability is a form of contractual strict liability. In modern terms, it can be referred to as supervisory liability, which was applied in certain contracts in Roman Law. During the Justinian Period, custodia liability transformed from strict liability based on the contract in the Classical Law Period to liability based on diligence (diligentia in custodiendo). The scope of custodia liability is limited to events considered as force majeure (vis maior). It involves the possession and duty to return another person's property, which is a common characteristic of contracts where custodia liability is applied. The principle of benefit and advantage guides the application of custodia liability. In the Justinian Period, the objective liability form of custodia was exceptionally applied to ship, inn, and stable operators and has persisted until today. However, for other contracts, custodia liability has evolved into subjective liability based on the lack of supervisory diligence.