20. yüzyılda Irak medeni hukukunun gelişimi

Abstract

Tez, 20. yüzyılda Irak medeni hukukunun tarihi gelişimini ve bilhassa Irak medeni hukukunun temelini oluşturan iki kanunu, Irak Medeni Kanunu ve Irak Ahvali Şahsiye Kanunu, ele almıştır. Bir giriş niteliği taşıyan birinci bölümde hukukun üzerinde yaşanılan ülkeden bağımsız olamayacağı düşüncesinden hareketle Irak'ın coğrafi, sosyo-kültürel ve tarihi yapısı hakkında bilgi vermeğe çalışılmıştır. İkinci Bölümde Irak medeni hukukunun gelişme safhaları dört ayrı merhalede incelenmiştir: Osmanlı dönemi, İngiliz işgal dönemi, Ulusal hukuk sisteminin gelişmesi dönemi ve 1958 sonrası ihtilaller dönemi. Her safhada meydana gelen medeni hukukla ilgili gelişmeler ayrı bir başlık altında ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde Irak'ın bugünkü medeni hukuku ve bu hukukun iskeletini oluşturan iki kanun, Irak Medeni Kanunu ve Irak Ahvali Şahsiye Kanunu, sırayla incelenmiştir. Irak Medeni Kanunu başında Mısırlı Profesör Abdürrezzak Es-Senhuri'nin bulunduğu bir komite tarafından hazırlanmıştır. İslam hukukunun ve Mecelle'nin etkisi belirgindir. Tezde Irak Medeni Kanununda Mecelle'nin tesir yaptığı alanlar Mecelle ve Irak Medeni Kanununun ilgili hükümleri yanyana getirilmek suretiyle mukayeseli olarak gösterilmeğe çalışılmıştır. Irak medeni hukuku alanında ikinci kanun olan Irak Ahvali Şahsiye Kanunu yalnızca müslümanların evlenme, boşanma, nafaka, miras, vasiyet vb. ilişkilerini düzenler. Irak Ahvali Şahsiye Kanununun hazırlanması ve temel özellikleri incelendikten sonra ahvali şahsiye konusundaki kanunların öncüsü kabul edilen Osmanlı Hukukı Aile Kararnamesiyle mukayeseler yapılmıştır. Sonuç olarak; Irak Medeni Kanununun giriş kısmındaki bazı hükümlerin ve akdin yorumlanmasına ilişkin hükümlerin Mecelle'nin başlangıcında yer alan külli kaidelerden iktibas edildiği, yine ehliyete ve ehliyeti etkileyen hallere ilişkin hükümlerin Mecelle'den alındığı tesbit edilmiştir. Benzer şekilde bütün Ortadoğu kanunlaştırmalarında aile hukuku alanında ilk kanunlaştırma olması itibarıyla Hukukı Aile Kararnamesi'nin tesirinin oldukça fazla olduğu ortaya konulmuştur. Bu etki evlenme için bir alt sınır yaşın tesbit edilmesi, evliliklerin tescili, cebir altındakilerin ve sarhoşun talakının geçersiz sayılması, talakın mahkemece tescili, gaiblik ve hastalık sebebine dayanarak boşanma hususlarında çok açık bir şekilde kendini hissettirmiştir.