Osmanlı İstanbulu’nda demografi, servet ve eşitsizlik : 18. yüzyıl tereke defterlerinden bir analiz

Abstract

Bu çalışma 18. yüzyıl Osmanlı İstanbulu’nda nüfusun karakteristiklerini, servetin yapısı ve bölüşümüyle servet eşitsizliğinin boyutlarını ampirik olarak ortaya koyma amacındadır. Dönemin İstanbulu hangi sosyoekonomik gruplar ayrımında incelenebilirdi? Cinsiyet, din, unvan ve meslek gruplarına ilişkin servet yapıları nasıldı? Servet hangi kompozisyonlar şeklinde tutuluyordu? Miras hukuku serveti nasıl ve ne yönde dağıtıyordu? Tüm bunlar servet eşitsizliğini nasıl etkiliyordu? Bu soruların yanıtlarını Kadı Sicilleri içerisinde yer alan tereke defterlerinden oluşturulan veri seti yardımıyla analiz etmeye çalışan araştırmada öncelikle terekelerin muhtevası ortaya konup sınırları ve imkanları tartışıldı. Ardından birincil kaynaklardan oluşturulan veri seti modern metotlarla analiz edildi. Terekeler içinden rastlantısal olarak seçilen 700 civarında kaydın analizi çeşitli sosyal grupların servet biriktirme biçimlerindeki farklılıkları ortaya koydu. Servet kompozisyonları, birikimi ve bölüşümünün meslek, din ve cinsiyet bazındaki ayrımları ortaya çıktı. Ayrıca dönemin İstanbulu için pazar mekanizmasının eşitsizlikleri sınırladığı çerçeveler tespit edildi.

This study aims to make an empirical contribution to the characteristics of the population, the structure and distribution of wealth and the aspects of wealth inequality in 18th century Ottoman Istanbul. What socioeconomic groups could the population be divided into? What were the wealth structures related to gender, religion, title and occupation? What was the compositions of wealth? How and in what way did the inheritance law distribute wealth? How did all this affect wealth inequality? In the research, the dataset created from the primary sources is used, namely probate inventories. Results were obtained with the help of modern data science methods. Firstly, the content of the inventories was revealed and the limits and possibilities of the sources were discussed. Analysis of around 700 randomly selected records among the inventories revealed differences in the way various social groups accumulate wealth. Distinctions of wealth composition, accumulation and distribution on the basis of occupation, religion and gender emerged. Finally, the research concluded that the market mechanism limited wealth inequality for the Istanbul of the period.