Türk din mûsikîsi’nde ilâhi-na’t-tevşîh ilişkisi ekseninde tevşîh formundaki eserlerin analitik değerlendirmesi

Abstract

Türk Din Mûsikîsi formlarından olan tevşihler hakkında ilgili literatürde bulunan bilgilerde bir görüş birliği bulunmamakla birlikte, tevşihlerin bir çeşit Na’t ya da İlâhi oldukları şeklinde tanımlamalar da bulunmaktadır. Ayrıca doğrudan tevşihleri konu alan akademik çalışmaların sayıca oldukça azdır. Bu hususta günümüze kadar ulaşmış olan tün tevşihler bestekâr, bestelendiği dönem, güftekâr, mısrâ sayısı, güfte konusu, aruz vezni, makam, usul, terennüm kullanımı, ses sahası, aranağme kullanımı ve biçim yapısı başlıklarında analize tabi tutulmuştur. Kuramsal kaynaklarda ilâhi ve na’tlar hakkındaki bilgiler bir araya getirilmiş ve bu formların genel özellikleri ortaya konularak tevşihler üzerine yapılmış olan analizlerin sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Bu formlar arasındaki farklılıklar ve benzerlikler ortaya konularak tevşih formunun hem ilâhi hem de na’t formlarından güfte konuları, bestelendikleri makamlar ve usuller, güfte vezinleri gibi birçok konuda ayrılmakta olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca literatürde ilâhi ve na’t formları hususundaki boşluğa dikkat çekilerek bu formlar hakkında detaylı akademik çalışmaların yapılmasının önem arz eden bir durum olduğu belirtilmiştir.

Although there is no consensus in the information in the related literature about tawshihs, which are forms of Turkish Religious Music, there are also definitions that tawsihs are a kind of Na't or Divine. In addition, the number of academic studies that directly deal with Tawshih is very few. All Tawshihs that have been reached to this day have been analyzed in terms of composer, period of the compositions, poet, number of verses, theme of the lyrics, maqam, tempo, use of additional words, sound range, use of aranağme, and form structure. In the theoretical sources, information about divine and na'ts has been gathered and the general characteristics of these forms have been outlined, and the results of the analyses on Tawshih have been compared with them. The differences and similarities between these forms are revealed, and the differences in terms of the themes of the lyrics, the maqam and tempo they are composed, and the structural features of the lyrics are mentioned. It has been determined that the form of tawsihs differs from both divine and na't forms. In addition, in our study, the lack of knowledge about divine and na't forms in the literature is emphasized, and the importance of conducting detailed academic studies about these forms is emphasized.