15-19. yüzyıllar arasında Osmanlı’da ve İngiltere’de akıl hastalarına tedavi sunan iki hastanenin karşılaştırılması : Edirne Sultan II. Bayezid Darüşşifası ve Londra Bethlem hastanesi

Abstract

Psikoloji, 19. yüzyılın sonlarında insanın duygu, düşünce ve davranışlarını deney ve gözleme dayalı bir şekilde inceleyen modern bir bilim dalı olarak kurulmuşsa da insan ruhuna dair sorgulamalar tarihin her döneminde karşılık bulmuştur. İnsan ruhu hakkındaki söylem psikoloji biliminin konusu olmadan önce ruha dair tanımlamalar, ruhsal hastalıklara karşı tutum ve uygulamalar farklı inançlara, kültürlere, zaman ve mekâna göre çeşitlilik göstermiştir. Bu sebeple 19. yüzyıl öncesinde ruh sağlığı alanında yapılan çalışmalar incelenirken birçok farklı etmenin göz önüne alınması gerekmektedir. Aynı dönemlerde var olan farklı kültürlerin uygulamalarının karşılaştırılması, insan ruhunun nasıl tanımlandığına ve ruh hastalıklarının nasıl tedavi edildiğine dair faklı bakış açılarını göstermesi bakımından önemlidir. Bu sebeple din psikolojisi alanında hazırlanmış olan bu tez çalışmasında, yaklaşık olarak aynı tarihlerde akıl hastalarının tedavi edildiği Osmanlı Devleti’ndeki Edirne Sultan II. Bayezid Darüşşifası ile İngiltere’deki Bethlem Hastanesinin 15.-19. yüzyıllar arasındaki işleyiş ve uygulamaları, dönemin dini inanç ve öğretilerinin akıl hastalıklarının tanımına ve tedavisine etkisi göz önüne alınarak karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Böylece birisi Müslüman medeniyetinde diğeri ise bugünkü Batı medeniyetinin temelini oluşturan Avrupa medeniyetinde yer alan bu iki kurum üzerinden psikolojik hastalıkların farklı inançlar ve kültür etkisinde nasıl yorumlandığına ve tedavi edildiğine dair karşılaştırmalı bir perspektif ortaya konulmuştur. Bu anlamda çalışma psikoloji, tarih, psikiyatri, tıp tarihi, dini inançlar gibi farklı alanlarla ilişkili olarak multidisipliner bir araştırma örneği sunmuştur.

Psychology was founded as a modern science at the end of the 19th century to study human mind and behavior in a scientific way. However, the studies related to the human mind and spirit is much older than this exact date. Before the 19th century studies on human spirit, behaviors and treatment methods of the mental illnesses have varied according to different beliefs, cultures, civilizations, time and place. Thus, while examining the psychological studies during the history, many different factors and effects of different beliefs and cultural representations should be taken into consideration. For this purpose in this thesis, methods of Edirne Sultan II. Bayezid Dar al-Shifa’ and London Bethlem Hospital during the 15th -19th centuries were examined comparatively. Thus the history, methods and practices of these two institutions founded in different cultures- one in Muslim civilization and the other in Western civilization- were compared and two different perspectives were put forward to show how psychological diseases can be perceived and treated differently based on different beliefs and cultures. In this sense, this study presents a multidisciplinary research example related to different fields such as psychology, history, medicine and religion.