İmam hatip ortaokulu öğrencilerinin imam hatip liselerini tercih etmeme sebepleri (Karaman il merkezi örneği)

Abstract

Bu araştırma, İmam Hatip Ortaokulu mezunlarının İmam Hatip Liselerini tercih etmeme sebeplerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, din sosyolojisi alanında nitel bir çalışma olarak yürütülmüş olup, Grace Davie’nin Vekil Dindarlık kuramı ve Maurice Halbwachs’ın İstikrarsız Hafıza kuramlarından verilerin analizi noktasında faydalanılmıştır. Bu çerçeveler, öğrencilerin dinî kurumlarla kurdukları dolaylı ilişkileri ve toplumsal belleğin eğitim tercihleri üzerindeki etkisini anlamayı amaçlamaktadır. Araştırma, fenomenolojik desenle gerçekleştirilmiş; veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Katılımcılar, Karaman ilinde farklı liselerde öğrenim gören ve İmam Hatip Ortaokulu mezunu olan 9. ve 10. sınıf öğrencisi 30 kişiden oluşmaktadır. Veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve kodlama süreci MAXQDA Bulgular üç ana tema altında toplanmıştır: (1) İmam Hatip Ortaokulunu tercih etme nedenleri; aile etkisi, dinî eğitim arzusu, daha iyi bir eğitim alma beklentisi, okulun ikamet edilen eve yakınlığı ve arkadaş çevresi gibi faktörleri kapsamaktadır. (2) Mevcut liseyi tercih etme nedenleri ise; LGS ve OBP puanları ile akademik odaklanmayı içermektedir. (3) İmam Hatip Lisesini tercih etmeme nedenleri; okul ve eğitimin etkisi, bireysel tercihlerin etkisi, siyasi ve toplumsal bakışın etkisi olmak üzere alt temalar halinde ortaya konmuştur. Sonuçlar, öğrencilerin dinin toplumsal işlevini önemsediklerini, ancak dinî kimliği temsil eden okul yapısına mesafeli yaklaştıklarını göstermektedir. Bu durum, toplumsal bellekte dinî aidiyetin zayıfladığını ve lise tercihlerinin bireysel başarı ile toplumsal algı ve kurumsal kimlik etkileşimiyle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, İmam Hatip okullarında akademik kalite, okul kültürü ve toplumsal temsilin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadırThis study aims to examine the reasons why graduates of Imam Hatip Middle Schools choose not to attend Imam Hatip High Schools. Conducted as a qualitative research within the field of the sociology of religion, the study draws upon Grace Davie’s concept of Vicarious Religiosity and Maurice Halbwachs’s theory of Unstable Memory in the analysis of data. These theoretical frameworks aim to explore students’ indirect relationships with religious institutions and the influence of collective memory on educational choices. The research was designed using a phenomenological approach, and data were collected through semi-structured interview forms. The participants consist of 30 ninth- and tenth-grade students who graduated from Imam Hatip Middle Schools and are currently studying at various high schools in Karaman, Turkey. The data were analyzed using the content analysis method, and the coding process was carried out with the MAXQDA software. The findings were grouped under three main themes: (1) reasons for choosing Imam Hatip Middle School, including family influence, desire for religious education, expectation of better education, proximity to home, and peer environment; (2) reasons for choosing the current high school, primarily determined by LGS and OBP scores and academic focus; and (3) reasons for not choosing Imam Hatip High School, categorized into the influence of school and education, individual preferences, and political and social perceptions. The results indicate that although students value the social functions of religion, they tend to maintain a certain distance from school structures representing a strong religious identity. This suggests a weakening of religious belonging within the collective memory and shows that high school preferences are shaped by the interaction between individual achievement, social perception, and institutional identity. The study emphasizes the need to strengthen academic quality, school culture, and social representation within Imam Hatip schools.