Publication: Türkçe kaynak metinlerin söz dağarcığına katkısı : Çağatay tinin izahlik lügati örneği
Abstract
Sözlükler bir dilin söz varlığını içerir. Bir dilin sözcükleri o dilin kültürü demektir. Yani bir dilin sözlüğünü okumak o dilin kültürünü de tanımak demektir. Bu nedenle bir milletin önce kendi kültürüne ait sözlükleri tanıması gerekir. Ortak dil, ortak kültür demektir. Türk dillerinin sözlüklerini okumak da Türk kültürü hakkında bilgi sahibi olmanın bir yoludur. Türk Cumhuriyetlerinin farklı alfabeler kullanıyor olmaları ortak kültür hakkında bilgi sahibi olmayı zorlaştırmaktadır. Türk dillerinden herhangi birinin konuşulduğu bir ülkede yayımlanan bir eserin okunabilmesi için eserin yayımlanacağı diğer ülkelerin alfabelerine göre çeviri yazıyla aktarılması gerekir. Çagatay Tiliniŋ İzahlik Lugiti, 2002 yılında Sincan Halk Neşriyatı tarafından yayımlanan Çağatay Türkçesi-Uygur Türkçesi sözlüğüdür. Bu çalışmada Arap harfleri ile yazılan sözlüğün ilk iki yüz sayfası Latin harflerine çeviri yazı ile aktarılmıştır. Uygur harfleriyle yazılmış olan sözlük çeviri yazıyla Latin harflerine aktarılırken madde başlarının sırası değiştirilmemiştir. Madde başları tarafımızdan numaralandırılmıştır. Sözlükte madde başları için verilen örnek beyitlerin doğruluğunun teyidi için vezinleri bulunup beyitlerin üzerlerinde tarafımızca gösterilmiştir. Sözlüğün incelenen bölümünde geçen vezin adları ve kalıpları sonda ek olarak verilmiştir. Eserin Latin harflerine aktarımı ile Arap harfli Uygur yazısını bilmeyenlerin de eseri ve ortak kültürü tanımalarına katkıda bulunacağı umulmaktadır. Çalışma bu yönüyle Türkçe öğretmeni adayları için, farklı alfabeyle meydana getirilmiş bir sözlüğün tanınması, Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması bakımından önemlidir. atay Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi, Kaynak Metinler, Yaşayan Türk Lehçeleri.
Dictionaries include the vocabulary of a language. The words of a language are the culture of that language. So to read the dictionary of a language means to recognize the culture of that language. Hence a nation should know the dictionaries of its own culture firstly. Common language means common culture. To read Turkish language dictionaries is a way to have knowledge about Turkish culture. Turkish Republics use different alphabets and this makes harder to have knowledge about common culture. It is required a document which is published in any Turkish country to be transformed with transcription according to the related Turkish language alphabet to be able to be read. Çagatay Tiliniŋ İzahlik Lugiti is Chagatai Turkish-Uighur Turkish Dictionary which was published in 2002 by Sincan Public Library. In this study, the first two hundred pages of the dictionary which was written in Arabic alphabet were transformed into Latin alphabet with transcription. The entries remained same when the dictionary with Uighur alphabet was being transformed into Latin alphabet with transcription. For the confirmation of the accuracy of sample couplets given for entries in the dictionary, prosodies were found and showed on the couplets by us. With the transformation of this piece into Latin alphabet, it is expected that this work will have contribution for the recognition of common culture and this piece by people who do not know the Uighur writing with Arabic alphabet. In this regard, this study is important for the recognition of a dictionary with different alphabet and comparison with Turkey Turkish for the Turkish Language preservice teachers. Key words: Chagatai Turkish, New Uighur Turkish, Source Text, Living Turkish Dialects.
Dictionaries include the vocabulary of a language. The words of a language are the culture of that language. So to read the dictionary of a language means to recognize the culture of that language. Hence a nation should know the dictionaries of its own culture firstly. Common language means common culture. To read Turkish language dictionaries is a way to have knowledge about Turkish culture. Turkish Republics use different alphabets and this makes harder to have knowledge about common culture. It is required a document which is published in any Turkish country to be transformed with transcription according to the related Turkish language alphabet to be able to be read. Çagatay Tiliniŋ İzahlik Lugiti is Chagatai Turkish-Uighur Turkish Dictionary which was published in 2002 by Sincan Public Library. In this study, the first two hundred pages of the dictionary which was written in Arabic alphabet were transformed into Latin alphabet with transcription. The entries remained same when the dictionary with Uighur alphabet was being transformed into Latin alphabet with transcription. For the confirmation of the accuracy of sample couplets given for entries in the dictionary, prosodies were found and showed on the couplets by us. With the transformation of this piece into Latin alphabet, it is expected that this work will have contribution for the recognition of common culture and this piece by people who do not know the Uighur writing with Arabic alphabet. In this regard, this study is important for the recognition of a dictionary with different alphabet and comparison with Turkey Turkish for the Turkish Language preservice teachers. Key words: Chagatai Turkish, New Uighur Turkish, Source Text, Living Turkish Dialects.