Taşköprüzade’nin avamil şerhi’nin edisyon kritiği

Abstract

TAŞKÖPRÜZADE’NİN AVAMİL ŞERHİ’NİN EDİSYON KRİTİ-Ğİ. (ÖZET) Bu tezde, 901-968/ 1495-1561 yılları arasında yaşamış bulunan Taşköprüzade İsamuddin Ebu’l-hayr Ahmed Efendi’nin eserlerinden olan Şerhu Avamili’l-mie’nin inceleme ve tahkiki yapılmıştır. Tez, bir giriş, dört bölüm ve bir sonuçtan oluşur. Giriş kısmında kitabın yazarının yaşadığı dönemde Osmanlı Devleti’nin durumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise yazarın hayatı, hocaları, okuduğu dersler ve bulunduğu görevler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde yazarın eserleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise incelemesi yapılan kitabın metni yer almaktadır. Taşköprülüler ailesi Osmanlı Devleti’nin belirli bir döneminde önemli yer kaplar. Bu ailenin atası olan Hayreddin Halil, Kastamonu ili-nin Taşköprü ilçesine yerleştiği için onun soyundan gelenlere bu ad ve-rilmiştir. Ailenin en ünlü üyesi ise bu tezde eserini incelediğimiz Taşköprüzade İsamuddin Ahmed Efendi’dir. Eserin yazarı Osmanlı Devleti’nin yükselişinin zirvede olduğu II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde yaşamını sürmüştür. Babası Yavuz Sultan Selim’e hocalık yapmış önemli bir kişidir. Müellif o dönemdeki Osmanlı eğitim sistemi içinde bütün okulları okumuş ve başarı ile mezun olmuştur. Daha sonra, okuduğu bu okullarda öğretici olarak görev yapmıştır. Osmanlı Eğitim kurumlarının en küçüğünden en büyüğüne kadar bütün kurumlarda görev yapmıştır. Bunun yanında kadılık da yapmıştır. En son bulunduğu resmi görev ise İstanbul Kadılığı’dır. Hayatının son yedi yılını gözlerini kaybetmiş ola-rak geçirmiştir. Bu süre zarfında bir çok eser yazmıştır. Eserlerinin sayı-sı bu tezde belirleyebildiğimize göre 108’i bulmaktadır. Eserlerinin ta-mamını Arapça olarak kaleme almıştır. Bu eserler arasında yazara asıl ününü veren eseri ise, Şakaik-i Nu’maiye’dir. Bu eser sebebiyle yazar tarihçi olarak anılmıştır. Bu eser alanında yapılmış ilk çalışma olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır. Yazar bu eseri ile adeta özdeşleşmiştir. Bu eserde Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Kanuni Sultan Süleyman devrine kadar yaşamış olan 521 adet kişinin hayat hikayeleri yer alır. Eser on tabakadan oluşur. Bunun dışında Miftahu’s-saade ve misbahu’s-siyade adlı eseri de çok tanınmış-tır. Tezin konusunu oluşturan eseri ise Şehru Avamili’l-mie’dir. Bu eser Abdülkahir el-Cürcani’nin el-Avamili’l-mie isimli eseri üzerine ya-pılmış bir şerhtir. Klasik bir murib görünümündedir. Eserin kütüphanelerde bulabildiğimiz 13 yazması vardır. Bunların 7 tanesi Süleymaniye Kütüphenesi’nde, 5 tanesi ise Millet Kütüphane-si’ndedir. Edisyon kritikte ise biz bu 13 nüshadan sadece 4 tanesini kul-landık. Bu dört nüsha Süleymaniye Kütüphanesi A.Tekelioğlu bölümü 535, Süleymaniye Kütüphanesi A.Tekelioğlu bölümü 539, Millet Kütüp-hanesi, Ali Emiri Arabi bölümü 3859, Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Arabi bölümü 3864 numaralı nüshalardır. THE

OF THE THESİS. It was done in this thesis the edition critique of Sarh Avamil al-mia that is the important books of Tashkopruzade Isam al-din Ahmad Efendi who has lived between in 901-968/ 1495-1561. The thesis becames a preface, four section and a result. It was examined in first section the situatian of the Ottoman State that in the period of time of the writer’s of this book. In second section it was examined the life of the author, his teachers, the lesson that has read and the duties. In thirth section it was examined the works of Tashkopruzade. And in the fourth section it takes a position the text of the book that it has done its edition critique. Tha family of Tashkopruzades occupies an important places in the specific term of Ottoman State. The ancestor of this family Hayreddin Halil has settled down to administrative district Tashkopru that is administrative province of Kastamonu. So it was named Tashkopruzades his family. The most important member of this family is Isam al-din Ahmad Efendi who we has examine his work. The author of the work has lived in the periods of II. Bayezid and Yavuz Sultan Selim and Kanuni Sultan Süleyman that the mounting of Ottoman State is in summit. The father of the Ahmed Efendi is an important person who was the teacher of Yavuz Sultan Selim. The author has studied all the schools those in the system of the Ottoman education and he has done permitted and than he has done his duty in schools those are in Ottoman education. In addition this he has done rulership. The endest duty that he has done is İstanbul judgeship. He was blind in his last se-ven years of his life. In this time he had written a lot of boks. The number of his book reachs to 108 according to we established in this thesis. He had written his all works in Arabic. The Shakaik-i nu’maniye is the work between in this works that gives origin reputation to author. Because of this work, the author was remembered historian. This work was taken up it’s position in history of literature. In this work it was taken up position the lives of 521 persons whom had lived from establishment to period of Kanuni Sultan Süley-man. The work takes form ten layer. In addition the author has got the work named “Miftahu’s-saade misbahu’s-siyade”. This work was translated to Turkish by the Kemaleddin Efendi who is son of Tashkopruzade Ahmed Efendi. His work that we examine in this thesis is Sarh Awamil al-mia. This work is an explanation of al-Awamil al-mia that owns to Abdulkahir al-Curcani. There are 13 manuscripts of this work in libraries where we can. 7 piece of this works are in Suleymaniye library, and 5 of them is Millet library. We has used 4 of them in edition critique. They are in A.Tekelioğlu section 535 number and, A.Tekelioğlu divicion 539 number in Süleyma-niye Library and Millet Library Ali Emiri Arabi section with 3859 and 3864 numbers. TAŞKÖPRÜZADE’NİN AVAMİL ŞERHİ’NİN EDİSYON KRİTİ-Ğİ. (ÖZET) Bu tezde, 901-968/ 1495-1561 yılları arasında yaşamış bulunan Taşköprüzade İsamuddin Ebu’l-hayr Ahmed Efendi’nin eserlerinden olan Şerhu Avamili’l-mie’nin inceleme ve tahkiki yapılmıştır. Tez, bir giriş, dört bölüm ve bir sonuçtan oluşur. Giriş kısmında kitabın yazarının yaşadığı dönemde Osmanlı Devleti’nin durumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise yazarın hayatı, hocaları, okuduğu dersler ve bulunduğu görevler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde yazarın eserleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise incelemesi yapılan kitabın metni yer almaktadır. Taşköprülüler ailesi Osmanlı Devleti’nin belirli bir döneminde önemli yer kaplar. Bu ailenin atası olan Hayreddin Halil, Kastamonu ili-nin Taşköprü ilçesine yerleştiği için onun soyundan gelenlere bu ad ve-rilmiştir. Ailenin en ünlü üyesi ise bu tezde eserini incelediğimiz Taşköprüzade İsamuddin Ahmed Efendi’dir. Eserin yazarı Osmanlı Devleti’nin yükselişinin zirvede olduğu II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde yaşamını sürmüştür. Babası Yavuz Sultan Selim’e hocalık yapmış önemli bir kişidir. Müellif o dönemdeki Osmanlı eğitim sistemi içinde bütün okulları okumuş ve başarı ile mezun olmuştur. Daha sonra, okuduğu bu okullarda öğretici olarak görev yapmıştır. Osmanlı Eğitim kurumlarının en küçüğünden en büyüğüne kadar bütün kurumlarda görev yapmıştır. Bunun yanında kadılık da yapmıştır. En son bulunduğu resmi görev ise İstanbul Kadılığı’dır. Hayatının son yedi yılını gözlerini kaybetmiş ola-rak geçirmiştir. Bu süre zarfında bir çok eser yazmıştır. Eserlerinin sayı-sı bu tezde belirleyebildiğimize göre 108’i bulmaktadır. Eserlerinin ta-mamını Arapça olarak kaleme almıştır. Bu eserler arasında yazara asıl ününü veren eseri ise, Şakaik-i Nu’maiye’dir. Bu eser sebebiyle yazar tarihçi olarak anılmıştır. Bu eser alanında yapılmış ilk çalışma olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır. Yazar bu eseri ile adeta özdeşleşmiştir. Bu eserde Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Kanuni Sultan Süleyman devrine kadar yaşamış olan 521 adet kişinin hayat hikayeleri yer alır. Eser on tabakadan oluşur. Bunun dışında Miftahu’s-saade ve misbahu’s-siyade adlı eseri de çok tanınmış-tır. Tezin konusunu oluşturan eseri ise Şehru Avamili’l-mie’dir. Bu eser Abdülkahir el-Cürcani’nin el-Avamili’l-mie isimli eseri üzerine ya-pılmış bir şerhtir. Klasik bir murib görünümündedir. Eserin kütüphanelerde bulabildiğimiz 13 yazması vardır. Bunların 7 tanesi Süleymaniye Kütüphenesi’nde, 5 tanesi ise Millet Kütüphane-si’ndedir. Edisyon kritikte ise biz bu 13 nüshadan sadece 4 tanesini kul-landık. Bu dört nüsha Süleymaniye Kütüphanesi A.Tekelioğlu bölümü 535, Süleymaniye Kütüphanesi A.Tekelioğlu bölümü 539, Millet Kütüp-hanesi, Ali Emiri Arabi bölümü 3859, Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Arabi bölümü 3864 numaralı nüshalardır. THE SUMMARY OF THE THESİS. It was done in this thesis the edition critique of Sarh Avamil al-mia that is the important books of Tashkopruzade Isam al-din Ahmad Efendi who has lived between in 901-968/ 1495-1561. The thesis becames a preface, four section and a result. It was examined in first section the situatian of the Ottoman State that in the period of time of the writer’s of this book. In second section it was examined the life of the author, his teachers, the lesson that has read and the duties. In thirth section it was examined the works of Tashkopruzade. And in the fourth section it takes a position the text of the book that it has done its edition critique. Tha family of Tashkopruzades occupies an important places in the specific term of Ottoman State. The ancestor of this family Hayreddin Halil has settled down to administrative district Tashkopru that is administrative province of Kastamonu. So it was named Tashkopruzades his family. The most important member of this family is Isam al-din Ahmad Efendi who we has examine his work. The author of the work has lived in the periods of II. Bayezid and Yavuz Sultan Selim and Kanuni Sultan Süleyman that the mounting of Ottoman State is in summit. The father of the Ahmed Efendi is an important person who was the teacher of Yavuz Sultan Selim. The author has studied all the schools those in the system of the Ottoman education and he has done permitted and than he has done his duty in schools those are in Ottoman education. In addition this he has done rulership. The endest duty that he has done is İstanbul judgeship. He was blind in his last se-ven years of his life. In this time he had written a lot of boks. The number of his book reachs to 108 according to we established in this thesis. He had written his all works in Arabic. The Shakaik-i nu’maniye is the work between in this works that gives origin reputation to author. Because of this work, the author was remembered historian. This work was taken up it’s position in history of literature. In this work it was taken up position the lives of 521 persons whom had lived from establishment to period of Kanuni Sultan Süley-man. The work takes form ten layer. In addition the author has got the work named “Miftahu’s-saade misbahu’s-siyade”. This work was translated to Turkish by the Kemaleddin Efendi who is son of Tashkopruzade Ahmed Efendi. His work that we examine in this thesis is Sarh Awamil al-mia. This work is an explanation of al-Awamil al-mia that owns to Abdulkahir al-Curcani. There are 13 manuscripts of this work in libraries where we can. 7 piece of this works are in Suleymaniye library, and 5 of them is Millet library. We has used 4 of them in edition critique. They are in A.Tekelioğlu section 535 number and, A.Tekelioğlu divicion 539 number in Süleyma-niye Library and Millet Library Ali Emiri Arabi section with 3859 and 3864 numbers.