Farklı bir inanç zümresi olarak Irak şebekleri

Abstract

ÖZETBu çalışmada Irak’ta yaşayan Şebekler konu edinilmekte, Şebeklerin ortaya çıkışları ve Irak bölgesine gelişleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Şebeklerin yoğunlaştıkları bölgenin sınırlarını şu şekilde belirlememiz mümkündür: Doğu tarafı Dicle Nehri’nin batı kıyısından Hazer Nehri’ne kadar olan bölge, kuzeyde Nuran Dağı’na kadar olan bölge, güneyinde Nemrut ilçesine kadar olan bölgede Musul’un en verimli arazilerinden sayılan Ninova Ovası denen geniş bir alanda yaşamaktadırlar. Musul çevresindeki elliden fazla köyde yerleşik bulunan Şebeklerin nüfusları hakkında tezimizde bilgi verdik.Ayrıca Şebeklerin dilleri ve etnik kökenlerini de konu edindik. Konu hakkında yayınlanan makale ve çalışmaların çokluğuna rağmen onların etnik kökenleri hakkında nihai bir netice elde edilememiş, bu hususta çok görüşler ortaya çıkmıştır. Bu görüşlerden biri, Şebekler Selçuklu Devleti hükümdarı Tuğrul Bey döneminde Irak’a yerleştirilen Türk boylarından bir tanesidir. İkinci görüşe göre Şebekler Safeviler döneminde İran’dan buraya göçmüşlerdir. Üçüncü görüşe göre Şebekler kadim zamanlardan beri Irak’ı yurt edinmiş Kürt kavimlerinden biridir, detayını tezde konu edilmektedir.Çalışmanın ana konusu Şebeklerin dini inanç ve kültürlerini, başvuru/ kutsal kitaplarının hangileri olduğunu, dini ve mezhebi durumlarını, ibadet ve ayinlerini, evlilik, boşanma, aile, cenaze gibi günlük yaşayış ve pratik uygulamalarının neye göre şekillendiğini ve Bektâşî, Kızılbaş ile benzerlik ve ihtilafları ele alınmıştır. Nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı bu çalışmanın dayandığı veriler yazılı-basılı kaynakların yanı sıra bölgeye gidilerek Şebeklerle ve din adamlarıyla görüşülerek elde edilmeye çalışılmıştır.

ABSTRACTThe aim of this research is to shed light on the Shabak community in Iraq and to highlight the most prominent features of the Shabak tribes in terms of their origin and how they came to Iraq.Shabak live in villages extend from the left coast of the Tigris River to the khazir River at the east ,and from Mount Nuran at the north to Nimrud at the south ,in a flat land called the Nineweh plain. It is one of the most fertile lands of Mosul. They spread over more than 50 villages on the outskirts of Mosul. As for the language of the Shabak and whether they are Turkish or Kurdish, Despite the many writings and articles that talked about the origin of Shabak and provided several justifications in favor of their writers' points of view, but they did not agree on the origin of the Shabak nor their language.Three points of view were raised:The first one is that the Shabaks are Turkish tribes who were displaced to Iraq under the Seljuk Sultan Tugrul Bey.The second is that Shabaks came from Iran during the Safavid era. The third view is that Shabaks are one of the Kurdish tribes that settled in Iraq for a long time ago.The research discusses the customs and traditions of Shabak, their religious rituals, the most prominent ideological distinction and what are their holy books, doctrines and social situations in terms of marriage, family, circumcision and death.To achieve this aim I relied on the sources I found in addition to field study and meeting with elders, religious and prominent figures at the Shabak community.