Publication: Hicri I-IX. asırlarda Azerbaycanlı muhaddisler
Abstract
Biz bu çalışmamızda İslâm'ın Azerbaycan'a gelişiyle birlikte, onun burada yerleşmesi ve yayılmasının sebeplerini araştırdık. Bunun yanında İslâmî öğretilerin gerçekliği ve ebedîliği, İslâm tebliğçilerinin gayretleri sebebiyle, bu dinin burada sağlam bir şekilde yerleşmesi konusunu da incelemeye çalıştık. Ayrıca, İslâm'ın Azerbaycan'dan bir daha sökülüp atılamayacağı ve bu dinin, burada varlığını şu veya bu şekilde sürekli olarak devam ettirdiği ve ettireceği kanısına vardık. İslâm tarihinin hadis ilmi açısından en verimli devresi, şüphe yok ki hicrî I. - IX. asırları da içine almaktadır. Bu devre, gerek muhaddislerin ve gerek bu sahada verilen eserlerin çokluğu açısından önem arzeder. Ele almaya çalıştığımız asırlar, hadis ilmi bakımından basitten mükemmele doğru gelişen ve kemal seviyesine ulaşan bir keyfiyete sahiptir. Asırlar birbirinin devamı ve tamamlayıcısı hüviyetindedir. İlk asır daha çok sahâbîlerin faal olduğu ve sözlü rivayetlerin galip olduğu devre, diğer asırlar ise hâfızalarda ve bazı sahîfelerde saklı duran hadislerin toplanıp tedvîn, tasnif edildiği ve hadis ilminin zirveye ulaştığı dönemlerdir. Bu devirlerde, hadisle iştigal eden Azerbaycanlı muhaddislerin sayısı, eser sahibi olmayanlar da dikkate alınırsa, son derece çok olmuştur. Kaldı ki diğer ilim dallarıyla meşgul olanların dahi hadisten uzak kaldıkları söylenemez. Tefsir, Fıkıh, Nahiv ve Tasavvuf gibi ilimlerle uğraşanların, kendi sahalarının gereği olarak da hadisle yakından ilgilendikleri, hatta eserler verdikleri de bilinen bir gerçektir. Zira hadis, İslâmi ilimlerin hemen hemen tamamının en önemli temel kaynağı derecesindedir. Sadece incelememize konu olan Azerbaycanlı muhaddislerle, ilmî bakımdan, onlar gibi veya onlara yakın şöhrete sahip olduğu halde, eser sahibi olmayan muhaddisler düşünülse bile bu, sahadaki gelişmenin yoğunluğunu anlamak için yeterlidir. Bu alimler, Resûlullâh'ın (s. a. v) hadislerini muhafaza etmek, rivayet etmek, ve kitaplara geçirmekle büyük bir hizmet görmüş, bütün Müslümanlar için tarihi bir görev ifâ etmişlerdir. Tezimize konu olan asırlarda yaşamış Azerbaycanlı muhaddislerin sayısı iki yüz yedidir. Azerbaycan şehir ve bölgelerinden, I. asırda bir, II. asırda beş, III. asırda on bir, IV. asırda kırk dokuz, V. asırda altmış altı, VI. asırda otuz bir, VII. asırda yirmi üç, VIII. asırda on beş ve IX. asırda altı muhaddis vardır. Bu dönemler arasında en çok sayıda alim Berze'a' (yirmi dört), Merâğa (yirmi dört), Tebrîz (yirmi) ve Ürmiye (on beş) şehirlerinden çıkmıştır. Biz yaptığımız bu çalışmayla, gelecekte yapılacak araştırmalara yol göstereceğimiz düşüncesindeyiz. Burada son olarak şunu da belirtmek isterdik ki, Azerbaycan'dan olup, araştırmamızın kapsamına giren ve belli dönemlerde yaşamış muhaddislerle beraber, diğer İslamî ilimlerle iştigal etmiş çok sayıda ilim adamı da vardır. İslâm ilimlerinin çeşitli dallarında ilmî faaliyetler yürüten Azerbaycanlı araştırmacılar bu coğrafyada yetişmiş olan alimlerin ilimdeki yerlerini incelemeli ve onları gün yüzüne çıkarmalıdırlar. Goşgar Selimli
My Ph.D. dissertation's aim is scrutinize and analyse rise of hadis scholarhip in Azerbaijan. I choose to study muhaddiths, i.e. high level hadis scholars, who were born or lived in Azerbaijan between I. - IX. centuries A.H. Historical records, especially biographic tabaqat accounts imply that the most critical developments of hadith scholarship in terms of hadith relation and production of hadith works, occured between IP-IX. centuries A.H. The earliest people active in hadith were belong to generation of Companion. The main part of my work covers biographical and historical analysis of 207 hadith scholars lived in this period. Number of hadith scholars of Azerbaijan and their activies seem to represent history of Islamic disciplines in this country. While I found only one muhaddis who was active in the 1st century A.H.; I detected five ones for the 2nd century, eleven for the 3rd century, fourty nine for the 4th century, sixty six for the 5th century, thirty one for the 6th century, twenty three for the the 7th century, fifteen for the 8th century and six for the 9th century. The biggest percentages of number of muhaddiths are of main historical Azeri cities, namely in order Barza'a, Maragha, Tabrez, and Urmiya. My analysis and findings show that Islam as a religion and civilization established very deeply in Azerbaijan even at the earliest time of Islamic history.P
My Ph.D. dissertation's aim is scrutinize and analyse rise of hadis scholarhip in Azerbaijan. I choose to study muhaddiths, i.e. high level hadis scholars, who were born or lived in Azerbaijan between I. - IX. centuries A.H. Historical records, especially biographic tabaqat accounts imply that the most critical developments of hadith scholarship in terms of hadith relation and production of hadith works, occured between IP-IX. centuries A.H. The earliest people active in hadith were belong to generation of Companion. The main part of my work covers biographical and historical analysis of 207 hadith scholars lived in this period. Number of hadith scholars of Azerbaijan and their activies seem to represent history of Islamic disciplines in this country. While I found only one muhaddis who was active in the 1st century A.H.; I detected five ones for the 2nd century, eleven for the 3rd century, fourty nine for the 4th century, sixty six for the 5th century, thirty one for the 6th century, twenty three for the the 7th century, fifteen for the 8th century and six for the 9th century. The biggest percentages of number of muhaddiths are of main historical Azeri cities, namely in order Barza'a, Maragha, Tabrez, and Urmiya. My analysis and findings show that Islam as a religion and civilization established very deeply in Azerbaijan even at the earliest time of Islamic history.P