Sembolik Oyun Testi’nin Türkçe’ye uyarlanması ve okul öncesi dönemdeki normal, otistik ve zihin engelli çocukların sembolik oyun davranışlarının karşılaştırılması

Abstract

SEMBOLİK OYUN TESTİ’NİN TÜRKÇE’YE UYARLANMASI VE OKUL ÖNCESİ DÖNEMDEKİ NORMAL, OTİSTİK VE ZİHİN ENGELLİ ÇOCUKLARIN SEMBOLİK OYUN DAVRANIŞLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Araştırmanın birinci amacı; okul öncesi dönem (3-6 yaş) çocukların sembolik oyun oynama davranışlarını ölçecek Sembolik Oyun Testi'nin (Test of Pretended Play) sözel kısmının, geçerlilik ve güvenirlik çalışmasının yapılmasıdır. Araştırmanın ikinci amacı ise; okul öncesi dönem (5yaş) normal gelişim gösteren çocuklar ile 5-8 yaş aralığındaki otistik ve zihin engelli çocukların; sembolik oyun, soyut düşünce, genel gelişim ve dil kullanımı yeterliliklerinin karşılaştırılmasıdır. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için Raven Progressif Matriksler Testi, Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE) ve Dil Kullanım Ölçeği kullanılmıştır. Sembolik Oyun Testi Vicky Lewis ve Jill Boucher tarafından 1997'de geliştirilmiştir. Test 1 ila 6 yaş arasında normal gelişim gösteren çocuklar ile 8 yaşa kadar olan gelişimsel olarak sorun yaşayan çocukların sembolik oyun gelişimlerini ölçmek amacıyla düzenlenmiştir. Testin sözel olan ve sözel olmayan iki kısmı vardır. Sözel kısmı dört alt bölümden oluşmaktadır. Bunlar; günlük nesneler, oyuncaklar ve temsili olmayan materyaller, temsili tek oyuncak, tek başına sembolik oyun oynaması şeklindedir. Güvenirlik çalışmasında test-tekrar test korelasyonu ,933 (p<,001) olarak bulunmuştur. Sembolik Oyun Testi'nin birinci bölümü (Günlük nesneler) tek sorudan oluşmaktadır. İkinci bölümü (Oyuncak ve temsili olmayan materyaller) ise dört sorudan oluşmaktadır, ancak ayrı ayrı toplanarak bir toplam puan alınmamaktadır. Bu nedenle testin birinci ve ikinci bölümlerinin iç tutarlılığa dayalı güvenirliği belirlenememektedir. Testin üçüncü bölüm maddeleri ile üçüncü bölüm toplam puanları arasındaki korelasyonlara bakıldığında p<,001(rmin=.378; rmax=.931), dördüncü bölüm maddeleri ile dördüncü bölüm toplam puanları arasındaki korelasyonlara bakıldığında p<,001 (rmin=.410; rmax=.945), ve bölümler ile bölüm toplam puanları arasındaki korelasyonlara bakıldığında p<,001(rmin=.317; rmax=.926) düzeyinde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bu araştırmada ölçeğin geçerlik çalışması için, Raven Progressif Matriksler Testi, Ankara Gelişim Tarama Envanteri, ve Dil Kullanım Ölçeği kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda Sembolik Oyun Toplam Puanları ile Raven Progressif Matriks Testi toplam puanları arasında istatistiksel açıdan , 001 düzeyinde pozitif yönde anlamlı ilişkiler, bulunmuştur. Sembolik Oyun Ölçeği toplam ve alt bölümleri ile AGTE toplam ve alt boyutları sonuçları arasında (sosyal beceri ve özbakım dışında) istatistiksel açıdan en az ,05 düzeyinde anlamlı ve pozitif yönde anlamlı bir ilişkiler bulunmuştur. Otistik çocuklarda da Sembolik Oyun Ölçeği toplam puanları ile AGTE Toplam ve Dil Bilişsel, İnce Motor alt boyutları arasında yine istatistiksel açıdan ,05 düzeyinde pozitif yönde anlamlı ilişkiler elde edilmiştir. Zihin engelli grubun Sembolik Oyun Ölçeği toplam ve alt boyutları ile AGTE Toplam ve alt boyutları puanları arasındaki ilişkiye bakıldığında ise hiçbir karşılaştırmada istatistiksel açıdan anlamlı ilişkiler elde edilememiştir. Tüm gruplar açısından bakıldığında ise, sembolik oyun toplam puanları ile AGTE toplam puanları arasında istatistiksel açıdan ,001 düzeyinde pozitif yönde anlamlı ilişkiler söz konusudur. Bu sonuç, tüm gruplarda çocukların AGTE puanları arttıkça buna bağlı olarak Sembolik oyun puanlarının da arttığı, şeklinde yorumlanmıştır. Tüm grubun Sembolik Oyun Ölçeği toplam ve alt bölümleri ile Dil Kullanım Ölçeği Toplam ve Alt Boyutları arasında istatistiksel açıdan en az , 001 düzeyinde pozitif yönde anlamlı ilişkiler elde edilmiştir. Tüm gruplarda çocukların Dil Kullanım Ölçeği puanları arttıkça buna bağlı olarak sembolik oyun puanları da artmaktadır. Araştırmada ayrıca okul öncesi kurumuna devam eden 3-6 yaş normal gelişim gösteren çocukların sembolik oyun davranışlarının demografik değişkenler (yaş, cinsiyet, doğum sırası, kardeş sayısı ve anne ile babanın eğitim durumu ve ailenin algılanan sosyo-ekonomik düzeyi, ne kadar süredir eğitim aldığı) açısından karşılaştırılmıştır. Yaş değişkenine göre bakıldığında; Sembolik Oyun Ölçeği toplam ve birinci boyut dışındaki tüm alt ölçeklerde; ikili karşılaştırmalarda istatistiksel açıdan , 001 düzeyinde, 5 yaş lehine anlamlı farklılıklar elde edilirken, kardeş sayısı değişkenine göre, sembolik oyun ölçeği toplam puanlarında en yüksek ortalama iki ve daha fazla kardeşi olan gruba aittir. Cinsiyet, doğum sırası, anne ve baba eğitim durumu, ailenin algılanan gelir düzeyi ve çocukların okul öncesi eğitim alıp-almama ve değişkenlerine anlamlı farklılıklar elde edilememiştir. Okul öncesi eğitim alma süresi değişkenine göre bakıldığında da 2-3 yıl arasında okul öncesi eğitim alan grubun puan ortalaması 0-6 ay arasında eğitim alanlardan istatistiksel açıdan , 001 düzeyinde; 1-2 yıl arasında eğitim alanlardan istatistiksel açıdan , 05 düzeyinde anlamlı derecede daha yüksektir. Normal gelişim gösteren, otistik ve zihin engelli çocukların sembolik oyun, soyut düşünce, gelişim ve dil kullanım becerileri açısından karşılaştırmaları yapılmıştır. Sembolik Oyun Ölçeği, Raven Standart Progresif Matris Testi, AGTE ve Dil Kullanım Ölçeği için ortalamalar arasındaki farklılıklar incelendiğinde; normal gelişim gösteren grubun puan ortalamasının otistik ve zihin engelli gruptan; zihin engelli grubunun ortalamalarının da, otistik gruptan anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Sembolik oyun, otistik, zihin engelli, soyut düşünce, dil kullanımı.

ADAPTING THE TEST OF PRETEND PLAY FOR TURKISH CHILDREN AND COMPARING THE PRETENDED PLAY BEHAVIORS OF NORMALLY DEVELOPING, AUTISTIC AND MENTALLY RETARDED CHILDREN The first aim of the research is to assess the reliability and validity of the verbal version of the Test of Pretend Play which is used to assess the symbolic play habits of preschool children (3-6 years). The second aim is to compare the symbolic play, abstract thinking, general development and language compatibility of normally developed children (5 years) with those of autistic and mentally retarded children (5-8 years of age). Raven Standard Progressive Matrices, Ankara Development Screening Inventory (AGTE) and the Language Usage Scale were used in the assessment. The Test of Pretend Play was developed by Vicky Lewis and Jill Boucher in 1997, to assess the symbolic play development of normally developed children (1-6 years) and children with developmental problems (1-8 years). The test contains a verbal and a non-verbal version. The verbal version consists of four parts: Self with Everyday Objects, toy and non-representational materials, representational toy alone and self alone. The reliability study revealed a test- retest correlation coefficient of ,933 (p<,001). The first part of the ToPP (Self with Everyday Objects) consists of one question. The second part (toy and non-representational materials) consists of four questions; however, the total sum of each answer is not calculated. As a result, the reliability of the internal consistency of the first and second parts cannot be evaluated. The correlation between the items and the total sums of the third part is p<,001 (rmin=.378; rmax=.931). The correlation between the items and the total sums of the fourth part is p<,001 (rmin=.410; rmax=.945), and the correlation between each part and their total sums is p<,001(rmin=.317; rmax=.926). Raven Standard Progressive Matrices, Ankara Development Screening Inventory (AGTE) and the Language Usage Scale were used to assess the validity study of the scale. The statistical analyses have revealed a significantly positive correlation between Raven Standard Progressive Matrices, and the Symbolic Play Test total sums. The Symbolic Play Test total and sub parts and the AGTE total and sub domains were revealed to have a statistically significantly positive correlation of at least ,05. The autistic children’s total sums for the Symbolic Play Test and the AGTE Total and Linguistic-Cognitive, Fine Motor sub domains were also statistically positive with a correlation of ,05. The analysis of the correlation between the Symbolic Play Test total and sub domains and the AGTE total and sub domains has revealed no statistically significant results. The analysis of the correlation between the Symbolic Play Test total domain and the AGTE total domain for all groups has revealed a statistically significant coefficient of ,001 This has been interpreted to show that the symbolic play points of all children in all groups tend to ascend in direct proportion with the AGTE points. The analysis of the correlation between the Symbolic Play Test total and sub domains and the Language Usage Scale total and sub domains have revealed a statistically significant positive result of at least ,001. This has been interpreted to show that the symbolic play points of all children in all groups tend to ascend in direct proportion with the Language Usage Scale points. The symbolic play habits of preschool children (3-6 years) were compared according to demographical variables (age, sex, birth sequence, number of siblings, the educational status of parents and the perceived socioeconomic status of the family, the duration of education). The age variable has revealed statistically significant positive results of ,001 in dual comparisons for children of 5 years of age in all sub scales except for the Symbolic Play Test Total and First Domain. The number of siblings has revealed that children with two or more siblings have the highest average in Symbolic Play Test total points. The sex, birth sequence, the educational status of parents and the perceived socioeconomic status of the family, preschool education variables have revealed no significant results. The duration of preschool education variable has revealed that the average point of children with a preschool education of 2-3 years differ from the average point of children with a preschool education of 0-6 months with ,001, and from the average point of children with a preschool education of 1-2 years with ,05. The symbolic play, abstract thinking, developmental and language usage abilities of normally developed children and autistic and mentally retarded children were compared. The analyses of the average points for the Symbolic Play Test, Raven Standard Progressive Matrices, AGTE and Language Usage Scale reveal that the average point of normally developed children were significantly higher than those of autistic and normally retarded children and that the average points of normally retarded children were significantly higher than those of autistic children. Symbolic play, autistic, mentally retarded, abstract thinking, language usage.