Millet Kütüphanesi AET 40’da kayıtlı bulunan Baytarname adlı eserin Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde bilim dili açısından incelenmesi

Abstract

Bu tez, Millet Kütüphanesi Ali Emiri koleksiyonunda 40 numarada kayıtlı bulunan “Beyānü’l-‘acāibe (Atlara Dāir)” adlı eserin üzerinde yapılan bir dil çalışmasıdır. Eser bir baytarnamedir. Baytarnameler İslam uygarlığında evcil hayvanların özellikle de atların hastalıkları ve tedavilerinin anlatıldığı tıp kitaplarıdır. Baytarnamelerin çoğu atçılık ve binicilik eğitimi ve atlarla ilgili hastalıklara ayrılmıştır. Yazarı bilinmeyen Baytarnamede Kıpçak Türkçesi, Eski Türkiye Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi ses hadiseleri ve imla özellikleri görülmektedir. Bu çalışma; giriş, inceleme, metin ve dizin olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. İnceleme bölümünde, eser ile ilgili verilip eser, imla ve şekil özellikleri bakımından incelenmiştir. Metin bölümünde, Arap harfleri transkripsiyon alfabesi kullanılarak Latin harflerine aktarılmıştır. Metinde noktalama işaretleri kullanılmış ve bazı başlıklar ve önemli kısımlar koyu font ile yazılmıştır. Tüm metin anlamlı bir kompozisyon şeklinde aktarılmıştır. Eserde yanlış yazılan yerler düzeltilmeye çalışılmıştır. Her sayfada genellikle 12 satır bulunmaktadır. Ayrıca sayfa kenarlarındaki notlar, ait olduğu satıra eklenmiştir. Dizin bölümünde, tüm kelimelerin anlamları verilip o kelimenin hangi dile ait olduğu belirtilmiştir. Kelimelerin anlamları verilirken metindeki bağlamlarına dikkat edilmiştir. Tıpkıbasım bölümünde ise eserin tıpkıbasımı yer almaktadır. Ayrıca eser üzerinden baytarlığın öğretiminde kullanılan dilin nasıl olduğu tespit edilip, Türk dili ve edebiyatı eğitimindeki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur.

This thesis is a linguistic study conducted on the work titled “Beyānü’l-‘acāibe (Atlara Dāir)” which is registered as number 40 in the Ali Emiri Collection of the National Library. This book is baytarname. Baytarnames are medical books in Islamic civilization that particularly focus on the diseases and treatments of domestic animals especially horses. Most baytarnames are dedicated to horsemanship, riding training and diseases related to horses. The work named “Beyānü’l-‘acāibe (Atlara Dāir)” exhibits phonetic events and spelling features in Kipchak Turkic, Old Turkish of Turkey, and Ottoman Turkish. This study consists of four parts; review, text, index and facsimile reproduction. In the review section, general information about the work is provided and the work is examined in terms of spelling and formatting features. In the text section, the Arabic letters are transcribed into the Latin alphabet using the transcription alphabet, punctuation marks are used, and some important parts are written in bold font. The entire text is presented as a meaningful composition. Incorrectly written parts in the work have been attempted to be corrected. There are generally 12 lines on each page. Additionally, the notes in the margins of the pages have been added to the corresponding lines. In the index section, meanings of all words are provided and it is indicated to which language each word belongs, with attention to the contexts in the text when giving word meanings. The facsimile reproduction section includes the facsimile of the work. Furthermore, based on the work Baytarname the study determines the language used in veterinary education, emphasizes its place and importance in Turkish language and literature education.