Posta Bankacılığı’nın ve Postbank’ların finans sektöründeki fonksiyonelliği, ekonomiye etkileri ve Türkiye’de uygulanabilirliği üzerine bir çalışma

Abstract

Bu tez çalışması ile PTT'lerin, Posta Bankacılığı'nın ve Postbank'ların finansal hizmet sektöründeki ve ekonomideki konumu ve önemi vurgulanmış, dünya örnekleri çeşitli makaleler ile incelenmiştir. En önemli çıkarım, posta tasarruf sistemlerinin ve posta çeklerinin gerek para arzı ile gerekse mevduat sistemi ile ve gerekse ödeme sistemleri ile doğrusal bir ilişkisi olduğunun tespitidir. Türkiye'de posta çeklerinin vadesiz mevduat ile ilişkisi, Amerika Birleşik Devletleri'nde 1914-1960 yılları arası, günümüzde Fransa, Hollanda, Almanya ve Japonya'da olduğu gibi, henüz sistemin dünya örneklerine benzer şekilde yaygın kullanılmaması nedeni ile, 36 dönemlik analizde ancak % 70 seviyelerinde anlamlı çıkmaktadır. Analiz edilen dönem sayısı 36'dan 102'ye çıkarıldığında, para arzı, emisyon ile posta çekleri arasındaki ilişkinin çok anlamlı olduğu ve posta çeklerinin on-line posta merkezi sayısının artması ile beraber Türkiye'de para arzını etkilediği görülmektedir. Özellikle 2001 krizi sonrası posta çekleri hacmindeki artış, M1'den ve bankalardaki vadesiz mevduatdan daha yüksek olarak gerçekleşmiştir. Tez kapsamında incelenen bir diğer konu da, ülkeler bazındaki Postbank'lar ve Posta Bankacılığı uygulamalarıdır. En başarılı ve bilinen Postbank örnekleri Almanya ve Hollanda'dadır. En başarılı posta tasarruf sistemi Japonya'dadır. Dünyanın en büyük bankası olarak adlandırılan yapı 2005 yılında 3 trilyon Amerikan Doları büyüklüğündedir. Dünya Bankası, Birleşmiş Milletler, IMF gibi kuruluşların Posta Bankacılığı konusunda çeşitli araştırma raporlarının varlığının yanısıra konuyu yakından takip ettikleri gözlemlenmiştir. Almanya'da Deutsche Postbank'ın halka arzından sonraki hisse senedi fiyat performansı incelendiğinde, dünyanın önde gelen bankalarından Deutsche Bank'ın hisselerinden daha fazla getiri sağladığı görülmektedir. Bu tezde incelenen ve ortaya konulan bir başka sonuç ise, Türkiye'de bir Postbank kuruluşuna milli bankacılık kapsamında ihtiyaç olmasıdır. Kriz sonrası azalan yerli sermayeli bankalar ile kamu bankalarının özelleştirilmesi ile kırsal bölgelerde ve düşük gelirli bireylere hizmet verecek bir dağıtım ağına ihtiyaç duyulmaktadır. PTTBank kuruluşu için beş farklı model bulunmaktadır : PTT'nin içerisinde ayrı bir hizmet birimi olması, PTT'nin ortak olduğu bir banka, PTT'nin % 100 sahip olduğu bir banka, TMSF'den banka veya lisans alınması veya çok ortaklı bir takas merkezi olması şeklindedir. PTTBank'ın kuruluş aşamaları ise üç ayrı fazda incelenmiştir. Bankalara aracılık hizmetleri, parasal posta hizmetleri ile başlayan süreç, zaman içerisinde EFT, EMKT, SWIFT, vb. sistemlere üyelik ve bankacılık lisansı alınması ile devam edebilecektir.

olarak, Avrupa Birliği tam adaylık sürecinde, uluslararası arenada dinamizmini sergileyen ülkemiz, aldığı radikal ve somut kararlar ile gelişmiş ülkeler arasındaki yerini daha da sağlamlaştıracaktır. Bu kapsamda, yerli sermayeli bir teşebbüs olarak, yeni bir kamu bankası yaratmadan, özel bir banka gibi güçlü ve yaygın bir dağıtım kanalı devletin sosyal hizmetleri sağlamasında en önemli kanallardan biri olacaktır. İNGİLİZCE ÖZET Name and Surname : Cüneyt DİRİCAN Field: Banking Programme: Banking Supervisor: Prof. Dr. Niyazi BERK Postal Banking, Postbank, Postal Saving, Postal Checks, Post Office ABSTRACT THE ROLE AND THE EFFECTS OF POSTAL BANKING AND POSTBANKS IN FINANCIAL SERVICES AND AN APPLICATION MODEL FOR TURKEY The subject of this thesis is about the role of the Postal Banking & Postal Savings and Postbanks in financial services and banking sector which take place in Turkey and in the world, also the effects of Postbanks to the economy. A Postbank foundation in Turkey, market requirements, objectives, possible partnership agreements, balance sheet and organizational structuring models are also examined in the thesis. In the first section; The history of mail sector, United Postal Union, Eurogiro payment system, Postal Banking and Postbanks has been examined based upon countries and putting forth a hypothetical approach and suggestion for why Postbank question has been targeted. In the second section; examples of Postal Banking and Postbanks in the world has been examined, also academic studies and modellings about the place of postal checks and saving systems in the economy and in financial services. An econometric model for Turkey has been done, relations between the money supply and postal savings has been examined and finally concluded that results are meaningful. In the statistical analyses, it is seen that the share of postal checks in economy has been increasing faster than the demand deposits and has a linear effect on money supply. In the third section; Turkish PTTbank to be founded in Turkey similar to its examples in the world, current situation, the structural property of the bank, stages foreseen and steps that have to be taken have been examined including suggestions on the subject. The relation between the postal savings and demand deposits has been examined moving from a simple econometric model of Friedman and a linear relation between the postal savings and demand deposits has been found out. Another conclusion examined and put forth in this thesis is the need for the foundation of PTTBANK in national basis. It is a requirement to have a distribution channel to serve low income citizens in rural areas especially after the decreasing of native capital and the public banks as a result of the crisis. There are 5 different models for the foundation of PTTbank. These are; The involvement of a different division within PTT, A bank in partnership with PTT, a bank totaly owned by PTT, PTT acquired a bank or a licence from Deposit Insurance Corporation or being a clearing house in multi-partnership with other financial companies. The stages of foundation for the PTTBANK has been examined in three phases;, a process begining with intervention services for the banks and monetary postal services, would continue with the membership to EFT, EST, SWIFT systems and finally PTT gets a banking licence. In summary, our country with the dynamism in international area as a candidate for EU, would strenghten its location among the developed countries by establishing a strong postal sector and a Postbank. It would be one of the most important channels to help the state ensure social services by being a domestic capital, without creating a public bank.