Uluslararası ceza mahkemesinin kapsamı ve yargılama hukuku

Abstract

Kurulma çabaları XV. Yüzyıla kadar geçmişe uzanan Uluslararası Ceza Mahkemeleri’nin işlevsellik kazanabilmiş ilk örnekleri II. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan ve “gaiplerin mahkemesi” olarak da nitelendirilen Nürnberg ve Tokyo Uzakdoğu Askeri Ceza Mahkemeleridir. Soğuk savaşın başlamasıyla duraksayan uluslar arası ceza mahkemelerinin gelişimi Doğu Bloğunun çökmesiyle yeniden hareketlilik kazanmış ve 1991 yılında Bosna-Hersek’de ve 1994 yılında Ruanda’da yaşanan insanlık trajedileri için BM tarafından ad hoc nitelikli iki ayrı uluslararası ceza mahkemesi kurulmuştur. Bunlar gerçek anlamda bir uluslararası ceza mahkemesinin en iyi örneklerini oluşturmuştur. Daimi (ad hoc olmayan) nitelikli bir mahkeme olan Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni kuran Roma Statüsü, BM tarafından 1998 yılında devletlerin katılımına açılmış ve 2002 yılında altmış ülkenin onaylamasıyla Mahkeme fiilen işlerlik kazanmıştır. UCM’nin merkezi La Haye’dedir. “Tamamlayıcılık” ilkesi üzerine kurulan mahkeme uluslarüstü bir özellik taşımayıp bunlarla birlikte yetkilidir. Fiilen çalışmaya başladığı 01.07.2002 tarihinden itibaren işlenen savaş suçları, soykırım, insanlığa karşı işlenen suçlar ve saldırı suçlarının failleri olan gerçek kişilerin yargılanmasında yetkilidir. UCM’nin teşkilat yapısı, Duruşma Öncesi Mahkemesi, Duruşma Mahkemesi, Temyiz Mahkemesi ve Savcılık birimlerinden oluşur. UCM, evrensel bir mahkeme olma iddiasındadır. Bu nedenle dünyada varlığı kabul edilen iki büyük hukuk sistemi olan Aglo-Sakson ve Kıta Avrupası hukuk sistemlerinden izler taşır. Hazırlık soruşturması sonunda iddianamenin Duruşma Öncesi Mahkemesi tarafından onaylanmasıyla başlayan yargılama, Duruşma Mahkemesi’nin verdiği hükmün Temyiz Mahkemesi tarafından tetkik edilmesiyle son bulur. Gerek hazırlık soruşturması gerekse yargılama aşamasında, uluslararası insan hakları belgelerinde belirtilen adil yargılanma hakkına ilişkin temel prensipler Roma Statüsü ve Uluslararası Ceza Mahkemesi usul ve Delil Kuralları’nda oldukça ayrıntılı bir şekilde yerlerini almıştır.

Altough affords for establishment of international criminal courts lays back to XV. century, first examples of them gained functionality by the Nürnberg and the Tokyo Fareast Military Criminal Court which were established right after the Second World War and called “the court of absents.” While development of international criminal courts have been set back during the cold war period, it regained speed after collapse of the Eastern Block and two separate ad hoc courts have been established by the UN for tragedies in the Bosnia-Herzegovina and in the Ruanda. They set the first fine example for an international criminal court in real sense. The permanent International Criminal Court was established by the Rome Statute which was opened to the adherence of states in 1998 by the UN and by approval of sixty states in 2002 the Court gained functionality. The seat of the ICC is in the Den Haag. The Court has been established on the basis of the principle of complementation that’s why it has no supranational authority but competent with states. It is competent to trial real person perpetrators of war criminals, genocide, crimes against humanity and assault crimes since the date of commencement of actual operations. Administrative body of the Court is consists of the Pretrial Court, the Trial Court, the Court of Appeals and the Prosecutor’s Office. The ICC claims to be a universal court. That’s why it is inspired by two big legal systems in the world which are the Anglo-Saxon and the Continental European legal systems. The trial which starts by the approval of the indictment comes to an end by the final decision of the Court of Appeals after review of the decision of the Trial Court. The basic principles about the fair trial which are found in international human rights are also given detailed place by the Rome Statute and the International Criminal Court Procedure and Evidence Rules.