2000 sonrası İstanbul’un küresel kent oluşum sürecinde merkezi ve yerel yönetimlerin rolü

Abstract

Küresel kent, uluslararası ticaret, finans, kültür ve iletişimde önemli rol oynayan metropol veya bölge niteliğindedir. İstanbul, küresel kent kimliği bağlamında literatürde tartışılan önemli kentlerden bir tanesidir. İstanbul gibi yüksek potansiyele sahip bir kentin, küresel kent olması yolundaki en büyük etkenlerden birisi nasıl yönetildiği ve küresel kent oluşum sürecinde uygulanan politikalardır. İstanbul’un küresel kent oluşum süreci, belirli politikalar ve projelerle yönlendirilmiş; bu sürecin yönetim boyutu, merkezi yönetim ile yerel yönetim arasındaki farklılıklar, AK Parti’nin merkezi hükümet ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi düzeyindeki uygulamaları, AK Parti ve CHP belediyeciliği arasındaki ayrım ve CHP yönetimi içinde İmamoğlu’nun liderliğinin getirdiği değişimlerle birlikte farklılaşmıştır. Tez kapsamında, AK Parti’nin küresel kent vizyonunun altyapı, ulaşım ve finans ekseninde; CHP’nin ise daha çok kültür, katılımcılık ve yaşam kalitesi gibi daha farklı faktörler üzerinden şekillendiği görülmektedir. Bu farklılıklar göz önünde bulundurulduğunda, İstanbul’un gelişimi sadece teknik altyapı yatırımlarıyla değil, aynı zamanda farklı siyasi bakış açıları ve stratejilerle de şekillenmiştir. Çalışma beş bölümden oluşacaktır. İlk bölümde, Friedmann ve Sassen’in düşünceleri doğrultusunda küresel kent kavramı açıklanacaktır. İkinci bölümde, İstanbul’un 2002 yılına kadarki küresel kent süreci ele alınacaktır. Üçüncü bölümde, merkezi hükümetin İstanbul’a gerçekleştirdiği yatırımlardan bahsedilecektir. Dördüncü bölümde, AK Parti ve CHP yönetimindeki İstanbul Büyükşehir Belediyelerinin küresel kent vizyonu çerçevesindeki politikaları değerlendirilecektir. Beşinci bölümde, indeksler ışığında İstanbul’a gerçekleştirilen yatırımların sonuçları analiz edilecektir. Çalışma sonucunda, merkezi ve yerel yönetimin İstanbul üzerindeki etkisi ile AK Parti ve CHP’nin kente yönelik politikaları ve tahayyülleri analiz edilerek, kentin genel görünümüne ilişkin küresel kent perspektifinde bir çerçeve sunulmaya çalışılacaktır.

A global city is defined as a metropolis or region that plays a significant role in international trade, finance, culture, and communication. In this context, Istanbul is one of the key cities discussed in the literature on global cities. One of the most influential factors in the transformation of a high-potential city like Istanbul into a global city is how it is governed and the policies implemented throughout this transformation process. Istanbul's trajectory toward becoming a global city has been shaped by specific policies and projects. The governance dimension of this process has varied in line with the differences between central and local administrations, the Justice and Development Party’s (AK Party) policies at both the national level and within the Istanbul Metropolitan Municipality, the contrasts between AK Party and Republican People’s Party (CHP) approaches to municipal governance, and the changes introduced under the leadership of Ekrem İmamoğlu within CHP’s municipal administration. Within the scope of this thesis, it is observed that the AK Party's vision of a global city has been shaped primarily around infrastructure, transportation, and finance, whereas the CHP’s approach has been oriented more toward factors such as culture, participation, and quality of life. Taking these distinctions into account, Istanbul’s development has been influenced not only by technical infrastructure investments but also by differing political perspectives and strategic approaches. The study will be structured in five chapters. The first chapter will explain the concept of the global city in light of the ideas of John Friedmann and Saskia Sassen. The second chapter will address Istanbul’s global city trajectory up until 2002. The third chapter will discuss investments made in Istanbul by the central government. The fourth chapter will evaluate the global city-oriented policies of Istanbul Metropolitan Municipalities under the AK Party and CHP administrations. The fifth chapter will analyze the outcomes of investments in Istanbul through the lens of various indices. In conclusion, the study aims to present a framework from a global city perspective by analyzing the impact of central and local governments on Istanbul, as well as the urban policies and visions of the AK Party and CHP.