Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı yatırımlara yönelik teşviklerin etkileri: 1980 sonrası Türkiye örneği

Abstract

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLARA YÖNELİK TEŞVİKLERİN ETKİLERİ: 1980 SONRASI TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ekonomik kalkınma amacındaki gelişmekte olan ülkelerin karşılaştıkları en büyük sıkıntı tasarruf yetersizliğidir. Bu amaçlarını gerçekleştirebilmeleri için doğrudan yabancı yatırımlar son derece önemlidirler. Doğrudan yabancı yatırımlar, gittikleri ülkelerde yarattıkları olumlu etkilerden dolayı pek çok ülkenin ilgisini çekmiştir. Bu durum dünya çapında bir rekabet ortamına neden olmuştur. Gelişmekte olan ülkeler, önceleri şüpheyle baktıkları yabancı yatırımlara söz konusu olumlu etkilerinden dolayı zamanla ilgi duymaya başlamışlar ve küresel rekabete katılmışlardır. Gelişmekte olan ülkeler, doğrudan yabancı yatırımlardan daha fazla pay alabilmek için birbirinden farklı teşvik enstrümanlarını uygulamaya sokmuşlardır. Yatırım teşvikleri, hem ekonomik kalkınma amaçlarına ulaşabilmek hem de bölgesel kalkınmayı sağlamak, teknolojik ilerleme ve işsizliği azaltmak gibi pek çok açıdan gelişmekte olan ülkeler için önemlidirler. Uygulanan yatırım teşvikleri genel olarak ayni, nakdi, vergisel ve diğer teşvikler olarak sıralanabilir. Türkiye, özellikle 1980’li yıllardan itibaren daha fazla doğrudan yabancı yatırım çekebilmek için pek çok yatırım teşvik enstrümanını uygulamaya sokmuştur. Bu yatırım teşvik enstrümanları arasında nakdi ve vergisel teşvikler dikkat çekmektedir. Buna karşın Türkiye, özellikle 2000’li yıllara kadar görece düşük miktarda doğrudan yabancı yatırım çekebilmiştir. Doğrudan yabancı yatırımları etkileyen pek çok faktör vardır. Yatırım teşvikleri de bu faktörler içerisinde yer almakla birlikte tek başına etkinlik sağlamaları pek mümkün gözükmemektedir. Doğrudan yabancı yatırımları etkileyen faktörler bir bütündür ve yatırım teşvikleri bu bütünün bir parçasıdırlar. EFFECTS OF INCENTIVES ORIENTED TO DIRECT FOREIGN INVESTMENTS IN DEVELOPING COUNTRIES: TURKIYE EXAMPLE AFTER 1980 Worst problem being faced by developing countries those aiming economic progressive. Direct Foreign Investments are very important to realize that goal. They have taken interest of many countries due to their positive effect to the countries applied. This situation created a worldwide competition. Because of mentioned positive effects, Developing countries have begun to deal with the Foreign Investments those were first taken disputable and joined to global competition. Developing Countries have implemented different instruments of investment incentives for being able to get better shares from Direct Foreign Investments. Investment incentives are very important for developing countries as for reaching economic progress goals and also maintaining domestic developments, technological progress and reducing unemployment etc. Investment incentives applied can be mentioned as goods, cash, tax and other ones. Especially since eighties, Turkiye have applied many instruments of investment incentives for attracting more direct foreign investments. Cash and tax incentives are takes attention between those instruments of investment incentives. However Turkiye could have taken less direct foreign investment relative especially until 2k years. There are many factors effecting direct foreign investments. Even investment incentives counted in these factors, It does not mean a possibility of giving positive results alone. Factors effecting direct foreign investments are a whole and investment incentives are a part of it.