Çocuklar için felsefe eğitimi programı 3. sınıf uygulaması : bir eylem araştırması

Abstract

ÖNSÖZ Henüz çocukken sorduğum ve üzerine düşündüğüm bir soruydu “Neden bunu öğreniyorum?” sorusu. Birçok çocuk gibi bende sorardım: “Öğrendiklerimiz ne işe yarayacak?”, “Bunu öğrenmemizdeki amaç ne?”. Tüm bu soruların yanında şunu derdim hep: “Neden bu dersleri anlamsızca ve sıkıcı bir şekilde işliyoruz?”. Sonra ise şunu geçirirdim içimden: “Eğer ben öğretmen olursam çocuklar için daha anlamlı ve eğlenceli bir ders hazırlayacağım.” Çocukken yaşadığım bu durum bende bir arayışın başlamasına sebep oldu. Nasıl daha etkili bir ders işleyebiliriz? Çocukların dünyalarına onların dili ile nasıl ulaşabiliriz? Çoocukların öğrendiklerini anlamlandırmalarına, sorgulamalarına, hayatlarındaki olaylara ve durumlara eleştirel bakmalarına, kendilerinin farkında olmalarına, sorgulamalarına ve daha derin düşünmelerine nasıl aracı olabiliriz gibi birçok soru vardı zihnimde. Arayışım sonucunda eğitimde uygulanan birçok yöntemle birlikte “Çocuklar için Felsefe” ile tanıştım. Sonrasında bu yolda yürümeye devam ederek bu araştırmayı yapma fırsatı buldum. Çocukken hayal ettiğim şeyleri gerçekleştirme şansına eriştim. İşte bu araştırma bir çocukluk hayalinin sonucunda planlandı ve yapıldı. Bu araştırmada bana yol gösteren, destekleriyle yanımda olan sayın danışman hocam Prof. Dr. Seyfi KENAN’ a, teze başlama sürecinde beni cesaretlendirip her sıkıştığımda bir çıkış yolu gösteren sayın Dr. Kevser YILDIRIM’ a, “Çocuklar İçin Felsefe” ile tanışmama ve onu sevmeme vesile olan ve tecrübeleriyle benden desteğini esirgemeyen Meryem AFACAN’ a ve değerli yorumları ile tezime büyük katkılar sağlayan sayın jüri üyelerim Doç. Dr. Mehmet Ali DOMBAYCI ve Doç. Dr. Gül TUNCEL hocalarıma çok teşekkür ederim. Aslıhan TURHAN Kasım 2021 ÖZET ÇOCUKLAR İÇİN FELSEFE EĞİTİMİ SINIF UYGULAMASI: BİR EYLEM ARAŞTIRMASI Bu araştırmada, çocuklar için felsefe eğitimi programının ilkokul 3. Sınıf öğrencileri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çocuklar için felsefe kavramı Lipman ve Sharp tarafından ortaya çıkarılmış ve daha sonra bir düşünme eğitimi olarak çocuklar için felsefe haline getirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ilinde bulunan bir özel okulun 3. Sınıf düzeyinde öğrenim gören 18 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması tekniği kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak öğrenci ve öğretmen görüşme formları, gözlem formları, video kayıt analizleri ve öğrenci günlükleri kullanılmıştır. İçerik analizi MAXQDA 2020 gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, Çocuklar İçin Felsefe dersi alan öğrencilerin soru sorma becerileri, eleştirel, yaratıcı ve özenli düşünme becerilerine olumlu gelişim gösterdikleri gözlemlenmiştir. Bununla beraber öğrencilerin Çocuklar İçin Felsefe dersine yönelik fikir ve düşüncelerinin de pozitif yönde olduğu, dersten keyif aldıkları görülmüştür. Öğretmen ve veli görüşlerinin de aynı paralelde olduğu, yapılan görüşmelerde diğer derslerdeki başarıya da olumlu etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Buradan yola çıkarak, programın farklı sınıf düzeyleri ve farklı ders içerikleriyle de uygulanması önerilmektedir. Felsefe, Çocuklar İçin Felsefe, Eylem Araştırması. ABSTRACT IMPLEMENTATION OF PHILOSOPHY FOR CHILDREN CURRICULUM IN THE THIRD GRADE STUDENTS: AN ACTION RESEARCH In this study, the effects of the Philosophy Education for Children on the third grade primary school students were examined. The concept of the philosophy for children was proposed by Lipman and Sharp and later turned into a philosophy program for children as a thinking education. The study group of the research consists of 18 third grade students studying in a private school in Istanbul. The action research technique, which is one of the qualitative research methods, was used in the study. Student and teacher interview forms, observation forms, video recordings and student diaries were used as data collection tools in the study. Content analysis was carried out with the MAXQDA 2020 program. According to the findings obtained from the study, it was observed that the students who took the Philosophy for Children course showed positive development in their skills of asking questions, questioning, and critical, creative and attentive thinking. In addition, it was observed that the students' ideas and thoughts about the Philosophy for Children course were also positive and they enjoyed the lesson. It was determined that the opinions of the teachers and parents were in the same parallel with results obtained from students. In addition, it has been observed that participating in the Philosophy for Children course has a positive effect on the success of the students in other courses. Based on this, it is suggested that the program should be implemented with different grade levels and different course contents. losophy, Philosophy for Children, Action Research. BEYANIi ÖZGEÇMİŞii ÖNSÖZ iii ÖZETiv ABSTRACT v TABLOLAR LİSTESİviii ŞEKİLLER LİSTESİix KISALTMALARx BÖLÜM I: GİRİŞ1 1.1. Problem Durumu1 1.2. Araştırmanın Amacı3 1.3. Araştırmanın Önemi4 1.4. Araştırmanın Sınırlılıkları4 1.5. Araştırma Varsayımları4 1.5.1. Araştırma Tanımları ve Kısaltmalar4 BÖLÜM II: KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR5 2.1. Felsefe Kavramı5 2.2. Çocuklar İçin Felsefe Eğitimi8 2.3. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminin Tarihsel Gelişimi11 2.4. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminin Türkiye’deki Gelişimi13 2.5. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminin Amaçları Ve Önemi14 2.6. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminde Öğretmenin Rolü16 2.7. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminin Sağladığı Yararlar20 2.8. Çocuklar İçin Felsefe Eğitiminde Kullanılan Yöntem Ve Teknikler22 2.9. Çocuklar İçin Felsefe Yaklaşımında Uygulanan Eğitim Metotları24 2.9.1. Matthew Lipmann metodu:24 2.9.2. Gareth B. Matthews metodu:25 2.9.3. Thomas E. Jackson metodu:26 2.9.4. Felsefi Sorgulama Topluluğu (FST) metodu:26 2.9.5. Nelson’un Sokratik Metodu:27 2.10. Yapılan Araştırmalar27 2.10.1. Yurt Dışında Yapılan Araştırmalar27 2.10.2. Yurt İçinde Yapılan Araştırmalar31 BÖLÜM III: YÖNTEM34 3.1. Araştırma Modeli34 3.2. Çalışma Grubu/ Katılımcılar35 3.3. Veri Toplama Araçları35 3.4. Verilerin Toplanması36 3.5. Verilerin Analizi37 BÖLÜM IV: BULGULAR39 4.1 ÇİF Dersi Materyalleri39 4.2 ÇİF Dersi Gözlemleri62 4.2.1. ÇİF dersi alan öğrencilerin soru oluşturabilme durumları63 4.2.2. ÇİF dersi alan öğrencilerin eleştirel düşünme durumları68 4.2.3. ÇİF dersi alan öğrencilerin yaratıcı düşünme durumları72 4.2.4. ÇİF dersi alan öğrencilerin özenli düşünme durumları77 4.2.5. Yüz yüze ve çevrimiçi derslerin karşılaştırılması81 4.3. Öğrenci Günlüğü Örnekleri84 4.4. ÇİF Dersine İlişkin Öğrenci, Öğretmen ve Veli Görüşleri89 4.4.1 Öğrencilerin ÇİF dersine ilişkin görüşleri89 4.4.3 Velilerin ÇİF Dersine İlişkin Görüşleri98 BÖLÜM V: SONUÇ101 5.1. ÇİF Dersinin Öğrencilerin Düşünme Becerilerine Etkileri101 5.2. ÇİF Dersine İlişkin Öğrenci, Öğretmen ve Veli Görüşleri102 5.2.1. Öğrencilerin ÇİF dersine ilişkin görüşleri102 5.2.2. Öğretmenlerin ÇİF dersine ilişkin görüşleri103 5.2.3 Velilerin ÇİF Dersine İlişkin Görüşleri104 5.3. Tartışma104 5.4. Öneriler108 KAYNAKÇA109 EKLER119 Ek 1: Milli Eğitim Bakanlığı İzni119 Ek 2: ÇİF Araştırması Ders Gözlem Formu121 Ek 3: ÇİF Araştırması Gözlem Formu Kontrol Listesi122 Ek 4: Üçüncü Sınıf Çocuklar İçin Felsefe (ÇİF) Uygulaması Öğrenci Görüşme Formu123 Ek 5: Çocuklar İçin Felsefe (ÇİF) Öğretmenleriyle/ Kolaylaştırıcılarıyla Görüşme Formu124 Ek 6: Çocuklar İçin Felsefe (ÇİF) Uygulaması Diğer Derslerin Öğretmenleriyle Görüşme Formu125 Ek 7: Çocuklar İçin Felsefe (ÇİF) Dersi Alan Öğrenci Velileriyle Görüşme Formu126 Ek 8: Hayali Yolculuk Etkinliği Örneği127 Ek:9: Sihirli Kalem Etkinliği Örneği129 Ek 10: 5N-1K Etkinliği Örneği130 Ek 11: Soru Üretme Etkinliği Örneği131 Ek 12: Ya Tersi Olsaydı Etkinliği Örneği132 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 4. 1: Birinci Hafta Etkinlikleri43 Tablo 4. 2: İkinci.Hafta Etkinlikleri46 Tablo 4. 3: Üçüncü.Hafta Etkinlikleri48 Tablo 4. 4: Dördüncü Hafta Etkinlikleri49 Tablo 4. 5: Beşinci Hafta Etkinlikleri52 Tablo 4. 6: Altıncı Hafta Etkinlikleri54 Tablo 4. 7: Yedinci Hafta Etkinlikleri56 Tablo 4. 8: Sekizinci Hafta Etkinlikleri58 Tablo 4. 9: Dokuzuncu Hafta Etkinlikleri60 Tablo 4. 10: Onuncu Hafta Etkinlikleri61 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 4. 1: Soru Sorma Etkinlik Örneği66 Şekil 4. 2: 5N1K Etkinlik Örneği67 Şekil 4. 3: Sorgulama Etkinlik Örneği72 Şekil 4. 4: Batık Oyunu76 Şekil 4. 5: Anlaşmazlıklar Hiyerarşisi80 Şekil 4. 6: Yaratıcı düşünme ve soru sorma becerisini geliştirme etkinliği örneği 84 Şekil 4. 7: Öğrenci günlüğü örneği85 Şekil 4. 8: Öğrenci günlüğü örneği85 Şekil 4. 9: Öğrenci günlüğü örneği86 Şekil 4. 10: Öğrenci günlüğü örneği86 Şekil 4. 11: Öğrenci günlüğü örneği87 Şekil 4. 12: Öğrenci günlüğü örneği87 Şekil 4. 13: Öğrenci günlüğü örneği88 Şekil 4. 14: Öğrenci günlüğü örneği88 Şekil 4. 15: Öğrenci günlüğü örneği89 Şekil 4. 16: Öğrenci günlüğü örneği89 Şekil 4. 17: Öğrenci Katılım Düzeylerine Göre Görüşme Çözümlemelerinde Kullanılan Kodlar93 Şekil 4. 18: Öğrencilerin ÇİF’e İlişkin Görüşlerindeki Benzerliklerine Göre Kümeleri94 Şekil 4. 19: Öğrenci görüşmelerinde en çok tekrar eden beş kod arasındaki ilişki95IMPLEMENTATION OF PHILOSOPHY FOR CHILDREN CURRICULUM IN THE THIRD GRADE STUDENTS: AN ACTION RESEARCH In this study, the effects of the Philosophy Education for Children on the third grade primary school students were examined. The concept of the philosophy for children was proposed by Lipman and Sharp and later turned into a philosophy program for children as a thinking education. The study group of the research consists of 18 third grade students studying in a private school in Istanbul. The action research technique, which is one of the qualitative research methods, was used in the study. Student and teacher interview forms, observation forms, video recordings and student diaries were used as data collection tools in the study. Content analysis was carried out with the MAXQDA 2020 program. According to the findings obtained from the study, it was observed that the students who took the Philosophy for Children course showed positive development in their skills of asking questions, questioning, and critical, creative and attentive thinking. In addition, it was observed that the students' ideas and thoughts about the Philosophy for Children course were also positive and they enjoyed the lesson. It was determined that the opinions of the teachers and parents were in the same parallel with results obtained from students. In addition, it has been observed that participating in the Philosophy for Children course has a positive effect on the success of the students in other courses. Based on this, it is suggested that the program should be implemented with different grade levels and different course contents.