Abdurrahman Gubari’nin hayatı, eserleri ve Menasik-i Hac adlı eseri: (edisyon kritik)

Abstract

TEZ ÖZETİ Eski şiirimizde KaǾbe ve KaǾbe ziyâretleri sınırları oldukça geniş bir ilham kaynağı olmuştur. İslâmî unsurların sıkça yer aldığı İslâmî Türk Edebiyâtı’nda hac âdâbı ve hac fârizâsı da eserlere konu olmuştur. Menâsik-i Hac adı verilen bu tür eserler manzum ve mensur olarak karşımıza çıkmaktaysa da diyebiliriz ki manzum olarak kaleme alınmış olanlar edebî açıdan incelenmeye değer husûsiyetler taşımaktadır. Bu eserler içinde en meşhur olanı Abdurrahmân Gubârî’nin Menâsik-i Hac adlı eseri olup bu türün ilk mesnevîsi olması hasebiyle de önemlidir. 700 beyitlik bu eserde şâir hac yolculuğu ve hac farizâsı hakkında okuyucuları bilgilendirirken sadece fıkhî bilgi vermeyip okuyucuların gönül dünyalarına da seslenmiş, bu yolculuğa çıkacak olan adayları rahatlatmaya da çalışmıştır. Abdurrahmân Gubârî’nin bu eseri zindanda iken kaleme almış olması da esere ayrı bir güzellik kazandırmış, ailesinden ve Mekke’den uzak olan şâir bu özlemini de dile getirmiştir. Eserin içinde yer yer karşımıza çıkan duâlar da eseri, sadece fıkhî bilgiler veren bir eser olmaktan uzaklaştırmıştır. Tezimizde bu eserin içeriği ayrıntılı bir şekilde incelenip eserin metni de verilmiş, bunun yanında bu eseri ortaya koyan Abdurrahmân Gubârî’nin hayatı da ihmâl edilmemiştir. 16. yüzyılda yaşamış nakşibendi şeyhlerinden olan şâir bu yüzyılın şâir ve hattatlarındandır. Tezkîrelerde hakkında ayrıntılı bilgilere ulaştığımız şâir, söz söylemekteki ustalığı ve şiirlerinin belagati ile herkesçe bilinen usta bir şâirdir. Şahnâme, KabeǾnâme, Menâsik-i Hac, Şebistân-ı Hayal Yûsuf u Züleyha adlı eserleri vardır. THESIS

In our old poems, Kaaba and visits of Kaaba have always been an unlimited source of inspiration. Hac rules and Hac duty became the subject in İslamic Turkish Literature. These works were called Menâsik-i Hac. They were formed in verse are very important to investigate. The most fashionable one in these works in Menâsik-i Hac written by Abdurrahman Gubârî. This one is important because it is the first mesnevi. The poet gives information about hac travel and hac duty in 700 coupleted poem. Not only he gives information in fıkıh but also he tries to relax the passangers of Kaaba. He wrote this work in prison. He expressed his longing for his family and Makka. There are also prayers in this mesnevi. In thesis, the content of this mesnevi is investigated, the life of Abdurrahman Gubârî is also told. Abdurrahman Gubârî was calligrapher and sheik of Nakşibendi. He lived in the 16th century. He is famous for his eloquent mesnevis. He wrote Şahnâme, KâǾbenâme, Menâsik-i Hac, Şebistân-ı Hayal, Yûsuf u Züleyha.