PRO-SOSYAL DAVRANIŞLARDADİĞERKÂMLIĞIN (ÖZGECİLİK) TANIMI VEKONUMU

Abstract

İnsanın duygu, düşünce ve davranışlarını inceleyen psikoloji, insanın pro-sosyaldavranışlarını (olumlu sosyal davranış) da çeşitli açılardan araştırmaktadır. Engenel haliyle karşılık beklemeden yardım etme davranışı olarak tanımlanandiğerkâmlık (özgecilik) da bu literatürde önemli bir yere sahiptir. Söz konusuliteratür incelendiğinde, diğerkâmlık ile yardım davranışı, fedakârlık, îsâr gibifarklı davranış türlerini birbirinin yerine kullanıldığı görülür. Dahası İngilizceliteratürde “altruism” olan kavramın, Türkçe literatüre “diğerkamlık”,“özgecilik”, “elseverlik”, “altürizm” gibi kavramların yanı sıra “fedakarlık” “isar”gibi yakın kavramlar şeklinde çevrildiği tespit edilmiştir. Bu durum daliteratürde bir kavram karmaşasına neden olmuştur. Oysa psikolojinin; teori,araştırma ve uygulama alanlarının sağlam temellere oturması için kavramlarınsınır ve konumlarının net olarak çizilmesi önemlidir. Bu nedenle makale, prososyal davranışlar özelinde diğerkâmlığın tanımını yapmayı ve konumunubelirlemeyi amaçlamaktadır. Makalede, pro-sosyal davranışlar hakkındakibilgilere değinilerek diğerkâmlığın tanımlarına yer verilmiştir. Diğer pro-sosyaldavranışlar arasında diğerkâmlığın yerini belirlemek için birbirine yakınkavramların arasındaki nüanslara dikkat çekilerek diğerkâmlığın kavramharitası çıkarılmıştır. Buna dayanarak diğerkâmlığın net bir tanımı yapılmıştır.Bu noktada pro-sosyal davranışın bir şemsiye kavram olduğu, yardım etmedavranışının onun altında yer aldığı, diğerkamlığın da bir tür yardım etmedavranışı olduğu, îsârın ise diğerkamlığın daha spesifik hali olduğu ortayakonmuştur. Ardından diğer pro-sosyal davranışların tanımlanmasında dikkatedilmesi gereken kriterler belirlenmiştir. Makale, pro-sosyal davranışlarıtanımlarken kullanılabilecek bu kriterleri içeren bir tanım cetveli sunmaktadır.Bu cetvel, pro-sosyal davranış, yardım etme davranışı, işbirliği, sosyalsorumluluk, fedakârlık, özveri, diğerkâmlık ve îsâr kavramlarını içermektedir.Investigating emotions, thoughts, and behaviors of human being, psychology studies pro-social behavior from various perspectives. Since altruism is related to sociality and morality it is discussed mostly in social psychology and psychology of religion. But recently, altruism has attracted attention in general psychology with the development of positive psychology. This has led to be published many studies on altruism in the literature. These studies include different approaches to definition and scope of altruism. Altruism, generally, defined as helping without expectation of personal benefit, takes an important place in the literature. Altruism is used synonymous with some concepts like helping, self-sacrifice, and îsâr (which is used in Turkish literature with the meaning of helping others even the person himself in need). Yet the determination of borders and locations of concepts is necessary to build psychological theory, research, and practice on firm basis. This paper presents information about pro-social behavior and definitions of altruism. Then it mentions nuances of other pro-social concepts in order to determine the location of altruism. It presents a concept map of altruism and definition chart for prosocial behaviors as well.