Pay senedi yatırımlarından elde edilen gelirlerin arındırılmasına yönelik fıkhî bir inceleme

Abstract

Borsada işlem gören şirketlerin paylarına sahip olan kişiler yatırım yaptıkları şirketlerin ortağı konumuna gelmektedir. Bu durum pay sahipleri açısından şirketin gelirinden kâr payı alma gibi avantajları ve şirketin zararlarından etkilenme gibi riskleri beraberinde getirmesinin yanında onların dini mükellefiyetleri açısından da bazı konuları gün yüzüne çıkarmaktadır. Bu bağlamda gündeme gelen konulardan biri de ortak olunan şirkete ait gelirin fıkhî açıdan mahzurlu özellikler barındırıyor olması durumudur. Özellikle piyasa şartları sonucunda oluşan finansman ihtiyaçları, tasarrufların enflasyon karşısında korunması gereksinimi, yasal zorunluluklar gibi durumlar şirketlerin fıkhen mahzurlu sayılan birtakım gelirlere sahip olmasında etkili olabilmektedir. Bu gibi durumlarda mahzurlu gelirlerin arındırılması konusu yatırımcılar açısından daha da önem kazanmaktadır. Pay sahipleri yatırım yaptıkları şirketlerin ortağı konumunda olduklarından şirketin geliri doğal olarak hisseleri oranında pay sahiplerinin de geliri olmaktadır. İslam hukuku açısından Müslüman bir bireyin malvarlığında fıkhen mahzurlu sayılan bir gelirin bulunmaması genel kuraldır. Fakat ortaklık ilişkisinde olduğu gibi başkalarının süreç yönetiminden kaynaklı yahut belli şartların dayatması sonucunda mahzurlu gelirlerin oluşmuş olması uzak bir ihtimal değildir. Bu tarz gelirlerin ortaya çıkması halinde belirli cihetlere sarf edilerek arındırılması gerektiği kabul edilir. Bu makalede yatırım yapılan şirkete ait mahzurlu gelirlerin hangi sebeplerden kaynakladığı, ne şekilde tespit edileceği, yatırımcının bunu arındırmak için nasıl bir yöntem izleyeceği, arındırma tutarının hangi cihetlere sarf edileceği konuları incelenmiş, pay senetlerinin arındırılması konusunda fıkhî açıdan bütüncül bir bakış açısı sunulmaya gayret edilmiştir.

Individuals who own shares of companies traded on the stock exchange become partners of the companies they invest in. The situation also brings to light certain issues for shareholders in terms of their religious obligations, in addition to the advantages of receiving a share of the company's earnings as profit and the risks of being affected by the company's losses. One of the issues that has come up in this context is the possibility that the income from the company one has become a partner in may contain prohibited elements from a fiqh perspective. Especially the financial needs that arise as a result of market conditions, the need to protect savings against inflation, legal obligations, and similar factors can affect companies' possession of income that is considered prohibited according to fiqh. In such cases, the issue of purifying prohibited income becomes even more important for investors. Since shareholders are partners in the companies they invest in, the company's income naturally becomes the income of the shareholders in proportion to their shares. From the perspective of Islamic law, it is a general rule that a Muslim individual's wealth should not include income that is considered prohibited from a fiqh perspective. However, as is the case in a partnership relationship, it is likely that prohibited income may arise as a result of the management of others or the imposition of certain conditions. It is generally accepted that if such income arises, it should be purified by allocating it to certain aspects. This article examines the reasons why prohibited income may arise in companies that one invests in, how it can be identified, what method investors can use to purify it, and which aspects the purification amount can be allocated to, aiming to provide a comprehensive fiqh perspective on the purification of shares.