Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda parlamenter denetim

Abstract

Osmanlı Devleti’nde Meclis-i Mebusan’ın açılışı anayasal sisteme geçildikten kısa bir süre sonra 1877’de İstanbul’da gerçekleşti. Parlamentoya, sınırlı da olsa hükümeti denetlemeye yönelik bazı denetim araçları verilmişti. Büyük bir coğrafyaya sahip olan Osmanlı Devleti’nin dört bir yanından başkente gelen mebuslar çok “milletli” bir meclis yapısı oluşturdu. 1878’de Osmanlı-Rus Savaşı nedeniyle parlamento tatil edildi. 1908’de II. Meşrutiyetin ilanı ile seçimler yapıldı ve parlamento yeniden faaliyete geçti. Bu dönemde Türkiye’de çok partili yaşam da başlamış oldu. 1909 anayasa değişikliği parlamenter denetime güç kazandırmanın yanında Meclis-i Mebusan’ın feshini zorlaştırdı. Mebuslar parlamenter denetim amacıyla başta istizah (gensoru) olmak üzere muhtelif denetim araçlarından yararlandılar. Birinci Dünya Savaşı sırasında İttihat ve Terakki mutlak gücünü korudu. Savaş’ın sonunda muhalefetin yeniden canlanması ile denetim yollarının kullanılması arttı. Bu çalışmada, Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın işleyişi, Mebusların öz geçmişleri, ilgi alanları, parlamenter denetimde oynadıkları roller, verdikleri istizahlar ve basında tuttukları yer üzerinden incelenmektedir.

Osmanlı Devleti’nde Meclis-i Mebusan’ın açılışı anayasal sisteme geçildikten kısa bir süre sonra 1877’de İstanbul’da gerçekleşti. Parlamentoya, sınırlı da olsa hükümeti denetlemeye yönelik bazı denetim araçları verilmişti. Büyük bir coğrafyaya sahip olan Osmanlı Devleti’nin dört bir yanından başkente gelen mebuslar çok “milletli” bir meclis yapısı oluşturdu. 1878’de Osmanlı-Rus Savaşı nedeniyle parlamento tatil edildi. 1908’de II. Meşrutiyetin ilanı ile seçimler yapıldı ve parlamento yeniden faaliyete geçti. Bu dönemde Türkiye’de çok partili yaşam da başlamış oldu. 1909 anayasa değişikliği parlamenter denetime güç kazandırmanın yanında Meclis-i Mebusan’ın feshini zorlaştırdı. Mebuslar parlamenter denetim amacıyla başta istizah (gensoru) olmak üzere muhtelif denetim araçlarından yararlandılar. Birinci Dünya Savaşı sırasında İttihat ve Terakki mutlak gücünü korudu. Savaş’ın sonunda muhalefetin yeniden canlanması ile denetim yollarının kullanılması arttı. Bu çalışmada, Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın işleyişi, Mebusların öz geçmişleri, ilgi alanları, parlamenter denetimde oynadıkları roller, verdikleri istizahlar ve basında tuttukları yer üzerinden incelenmektedir.