Türk otomotiv sanayiinin durumu Gümrük Birliği sürecindeki analizi

Abstract

Otomotiv sektörü ortaya çıktığı ve büyüdüğü her ülkede güçlü ve sürükleyici bir sektör olmuştur. Milli gelir ve istihdamın artmasında, imalat sanayinin gelişmesinde önemli role sahiptir. Türk otomotiv sektörü de bu anlamda özellikle 1980'li yılların ortalarından sonra tekstil ve gıda sektöründen sonra üçüncü büyük sektör konumuna geldiği söylenebilir. Türk otomotiv sektörü 1960'lı yıllarda ithal ikameci bir anlayış ve yurt içi talebi karşılamaya yönelik olarak kurulmuştur .Birinci beş yıllık kalkınma planında otomotiv sektörünün sanayileşmedeki itici gücünden yaralanmak hedeflenmiştir. Bu dönemde yerlileşemeye geçişte bir düzen sağlamak amacıyla Montaj sanayii talimatnamesi yayımlanmıştır. II. plan döneminde de binek otomobil üretimi artmış ve girdi üreten yan sanayi kurulmaya başlamıştır. III plan dönemi Türk otomotiv sektörünün yükselme dönemi olmuştur. Özellikle ithalatın tamamiyle durmasıyla üretim artışı çok yüksek seviyeye çıkmıştır. 1977 yılından sonra yaşanan kriz ile sektör gerileme devresine girmiştir1983 yıllından sonra ekonomideki istikrarlı büyüme ile otomobili olan talep yükselmeye başlamıştır. 1993 yılı otomotiv sektörü için altın yıl olmuştur .Ancak 1994 krizi ile otomotiv sektörü düşüşe geçmiştir. Bu çalışmadaki esas amaç Türk otomotiv sektörünün üretim, tüketim, ithalat, ihracat ve istihdama olan katkısı ile otomotiv sektörü üzerinde gümrük birliği sürecinin olumlu- olumsuz etkisini inceleyebilmektir. Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde dünya otomotiv üretimi ve üretimin yapısı ve istihdam üzerindeki etkisi ile Türk otomotiv sektörünün tarihsel gelişimi incelenmiştir. Özellikle planlı dönemler boyunca Türk otomotiv sanayinin gelişimi incelenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise Türk ekonomisi içinde otomotiv sektörünün yeri;.Türk otomotiv sektörünün genel durumu ile otomotiv firmalarının sermaye yapısı incelenmeye çalışılmıştır. Böylece otomotiv sektörünün üretim kapasitesi ve yatırımları değerlendirilerek otomotiv sanayinin kapasite kullanımı ve verimlilik üzerine bilgiler verilerek otomotiv sanayinin iç pazar, ithalat, ihracat, arz ve talep dengesi ve sektör içinde kullanılan fiili istihdamın durumu değerlendirilerek 2000'li yıllar için arz ve talep dengesi incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise Türk otomotiv sektörünün gümrük birliği sürecindeki konumunu incelemek amaçlanmıştır. Bunun için Türkiye'nin gümrük birliğine girişi ve Türk otomotiv sanayi değerlendirilerek Avrupa Birliği otomotiv sanayi incelenmiştir. Bilhassa Türk otomotiv sanayinin 1/ 95 ve 2/ 95 sayılı karalar çerçevesinde tarife bazında, Avrupa Birliği ile ticaret, üçüncü ülkeler karşısında sektörün konumu, Türk otomotiv sanayinin Avrupa Birliği mevzuatı ile uyumun nasıl sağlayacağı, kullanılmış araçlar ve bedelsiz ithalat durumu incelenmeye çalışılmıştır.