Sözleşmelerden doğan sorumluluğun kaldırılması ve sınırlandırılmasına dair anlaşmalar

Abstract

Sözleşmelerden doğan sorumluluğun kaldırılması ve sınırlandırılmasına dair anlaşmalar Sözleşmeler borcun kaynaklarından biri olarak hem tüzel kişiler hem de gerçek kişiler açısından oldukça önem arz etmekte, günlük yaşantıda kişiler çeşitli sözleşmesel ilişkilere dahil olmaktadır. Sözleşmeden kaynaklı borcunu hiç ya da gereği gibi yerine getirmeyen borçluya karşı alacaklı genel hükümler nezdinde Türk Borçlar Kanunu’nun 112. maddesi ve devamındaki hükümlere başvurabilmektedir. Ekonomik koşullar, artan tüketim talebi, ticari ilişkilerdeki değişiklikler gibi sebeplerle, borçlular, henüz sözleşmenin başlangıcında sözleşmesel sorumlulukları sınırlandırma ya da kaldırma isteğinde bulunabilmektedir. Sözleşmesel sorumluluğun sınırlandırılması amacıyla tarafların akdettikleri sözleşme hukukumuzda sorumsuzluk anlaşmaları olarak anılmaktadır. Sorumsuzluk anlaşmasıyla borçlu menfaat elde edeceğinden ve sözleşmesel ilişkide taraflar arasında menfaat dengelerini korumak, zayıf konumdaki kişilerin haklarını gözetmek önem arz ettiğinden sorumsuzluk anlaşmalarının geçerli bir şekilde kurulabilmesi için kanun koyucu belirli düzenlemeler getirmiştir. Sorumsuzluk anlaşmasına dair genel hükümler Türk Borçlar Kanunu m.115 ve m.116’da düzenlenmiştir. Bununla birlikte, belirli sözleşme tipleri için özel düzenlemeler de bulunmaktadır. Sorumsuzluk anlaşmaları, alacaklının ileride talep edebileceği tazminat isteminin sınırlandırılması veya kaldırılmasına etki ettiğinden, bu düzenlemeler beraberinde bir takım soru ve tartışmaları getirmektedir. Tez çalışmamızda uygulamada karşılaşılan durumlar da dikkate alınarak sözleşmesel sorumluluğun sınırlandırılması veya kaldırılmasına ilişkin anlaşmalar konusunun, sorumluluk ve sözleşme kavramları, sorumsuzluk anlaşmasının genel özellikleri, sorumsuzluk anlaşmasının genel hükümler ve belirli sözleşme tipleri açısından geçerliliği hususlarıyla birlikte mevzuat, doktrindeki tartışmalar ve yargı kararları kapsamında incelenmesi amaçlanmıştır.Agreements on the exclusion and limitation of liability arising from contracts One of the primary origins of obligations, contracts hold significant role in both individual and legal entities, who frequently enter into various contractual relationships in daily life. In case of a breach of contract, the creditor is entitled to invoke Articles 112 and following of the Turkish Code of Obligations. Due to economic conditions, increasing consumer demands, and changes in commercial structures, debtors may request to limit or exclude contractual obligations at the outset of the contract. Contracts aimed at limiting contractual liability are referred to in our legal system as exemption agreements. Since the debtor gains an advantage through such agreements, and it’s important to preserve the balance of interests between the parties and protect the rights of weaker party in contractual relations, the legislator has introduced specific regulations to ensure their validity. General provisions concerning exemption agreements are regulated under Articles 115 and 116 of the Turkish Code of Obligations, while certain contract types are subject to special provisions. As exemption agreements affect the limitation or elimination of compensation claims that the creditor may pursue in the future, these arrangements raise various questions and debates. This thesis aims to examine agreements limiting and excluding contractual liability in light of relevant legislation, doctrinal debates, and judicial decisions, considering practical applications, alongside the concepts of liability and contract, the general characteristics of exemption agreements and their validity in terms general provisions and specific contract types.