Abdülaziz ed-Dûrî'nin İslam tarihyazıcılığına dair görüşleri

Abstract

XX. yüzyılın İslam tarihi alanındaki önemli tarihçilerinden biri olan Abdülaziz ed-Dûrî, çalışmalarıyla bu alanın öncü isimlerinden kabul edilir. Müslümanların tarihine dair kaynakları doğru okumak ve anlamak amacıyla hareket eden Dûrî, özellikle erken dönem İslam tarihi, İslam iktisat tarihi ve İslam tarih yazıcılığı alanlarında kaleme aldığı ve farklı dillere de tercüme edilen pek çok önemli eser ortaya koymuştur. Tarihçilerin, yaşadıkları dönemin bir parçası olduklarını düşünen Dûrî, kendi çalışmalarında da içinde bulunduğu dönemin hâkim düşünce ve ekollerinden etkilenmiştir. Onun İslam tarihine yaklaşımında sosyal etkenlerin belirleyici rolü dikkat çekmektedir. Dûrî, ilk dönem İslam tarihini incelerken yeni bir bakış açısı geliştirmiş; toplumsal eğilimler ve bunların doğurduğu etki ve çatışmalar göz ardı edildiğinde tarihî olayların sağlıklı bir şekilde anlaşılamayacağını vurgulamıştır. Bu bağlamda, ilk dönem İslam tarihinde “İslamî akım” ve “kabilevî akım” olmak üzere iki eğilimin bulunduğunu ileri sürmüş ve bunların İslam tarihi, İslam iktisat tarihi ve İslam tarih yazıcılığı üzerindeki yansımalarını ayrıntılı biçimde ele almıştır. Ayrıca, İslam tarih yazıcılığının teşekkül sürecinde bu akımların etkisiyle ortaya çıkan Medine Tarih Ekolü ve Irak Tarih Ekolü’ne dikkat çekmiş; bu ekollerin genel özelliklerini ve onlara mensup olduğunu belirttiği klasik dönem tarihçilerinin yaklaşımlarını eserlerinde incelemiştir.

Abd al-ʿAzīz al-Dūrī, one of the prominent historians of the twentieth century in the field of Islamic history, is regarded as a pioneering figure through his influential works. Motivated by the aim of correctly reading and interpreting the sources of Muslim history, al-Dūrī produced numerous significant studies, particularly on early Islamic history, the economic history of Is-lam, and Islamic historiography, many of which have been translated into different languages. Believing that historians are products of the periods in which they live, al-Dūrī himself was inf-luenced by the prevailing ideas and intellectual trends of his own time. A distinctive feature of his approach to Islamic history is the emphasis he placed on the role of social factors. While examining early Islamic history, he developed a new perspective, arguing that neglecting the social tendencies and the effects and conflicts they generated would prevent a proper understanding of historical events. In this context, he identified two main tendencies in early Islamic history: the “Islamic current” and the “tribal current,” analyzing in detail their impact on Islamic history, Islamic economic history, and Islamic historiography. Furthermore, al-Dūrī drew atten-tion to the emergence of the Medina School and the Iraqi School of historiography as products of these currents, examining their general characteristics and the approaches of the classical historians he associated with them in his works