Şevkani’nin fıkıh tarihi anlayışı ve mezheblere bakışı

Abstract

TEZ ÖZETİ ŞEVKÂNÎ’NİN FIKIH TARİHİ ANLAYIŞI VE MEZHEBLERE BAKIŞI “Şevkânî’nin Fıkıh Tarihi Anlayışı ve Mezheblere Bakışı” ismini taşıyan bu tezde, 1760–1834 yılları arasında Yemen’de yaşayan Şevkânî’nin fıkıh tarihini nasıl ele aldığı ve mezheblere bakışının hangi istikamette olduğu incelenmiştir. Tez, bir giriş ile iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Şevkânî’nin hayatı ve yaşadığı dönem ana hatlarıyla ortaya konmuş ve meşhur eserleri tanıtılmıştır. İlk bölümde öncelikle, Şevkânî’nin fıkıh tarihi anlayışını belirlediğini düşündüğümüz birtakım usûl meseleleri hakkındaki görüşleri ortaya konmuş ve bu görüşlerinin geçmiş fıkıh mirasını el alışında nasıl bir belirleyiciliğe sahip olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra Şevkânî’nin fıkıh tarihini dönemlendirişi, fıkıh usûlü hakkındaki tenkitleri, ictihad kapısı ve müctehidler hakkındaki görüşleri de yine bu açıdan ortaya konmuştur. İkinci bölümde ise Şevkânî’nin mezheblerin ortaya çıkışı ve yayılması hakkındaki düşünceleri, mezheb imamları hakkındaki kanaatleri, mezheb müntesiblerine yönelttiği tenkitler ile mezheb içi fıkhî faaliyetlere nasıl baktığı incelenmiştir. Tezde yürütülen inceleme neticesinde, Şevkânî’nin bütün bir fıkıh tarihine bakışını belirleyen en önemli hususun, ictihad kapısının hiçbir dönemde kapanmadığı ve kapanamayacağı hakkındaki kanaati olduğu ortaya çıkmıştır. İctihad karşısında taklidin kabul edilemeyeceğini düşünen Şevkânî’nin, “bidat” olarak nitelediği bu tavırla yine “bidat” olarak nitelediği mezhebler arasında kurduğu ilişki ise tezde ortaya konan diğer bir önemli husustur. Şevkânî’nin bu görüşleri vefatından kısa bir müddet sonra ictihad tartışmalarında isminin sıkça zikredilmesini sağlamış ve eserleri dolayısıyla da fikirleri geniş bir yayılma imkânı bulmuştur.

SHAWKÂNÎ’S UNDERSTANDING OF HISTORY OF ISLAMIC LAW AND HIS APPROACH TO THE SECTS (THE MADHÂHIB) In thıs dissertation by name “Shawkânî’s Understanding of Hıstory of Islamic Law and His Approach to the Madhâhib” was studied how Shawkânî discussed history of Islamic law and his fundemantal views on the madhahib. This dissertation consists of an introduction and two chapters. In the introduction part, I illustrated largely Shawkani’s life and his intellectual milieu then I reviewed his well-known works. In the first chapter, I tried to demonstrate Shawkani’s thoughts on some points of Islamic legal methodology as a fact that his views on these points dominate his understanding of Islamic legal history. I also explained his periodization of the Islamic legal history, his criticism on Islamic legal methodology, his views on the gate of ijtihad and mujtahids. In the second chapter, I discussed Shawkani’s idea on the emergence of the madhahib and their spreading and his thoughts on the Imams of the madhahib, his critiques on madhahib`s followers and his views on the legal argumentations in madhahib. Shawkani argued mainly that the gate of ijtihad never has been closed. According to him taqlid and the madhahib are reprehensible innovations (bidat). In my humble opinion, his thoughts made him very well-known person in the modern period.