Kitâb-ı Köroğlu (vr. 139a-162b) adlı eserin Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde bilim dili açısından değerlendirilmesi

Abstract

Köroğlu Destanı Türk topluluklarının arasında yüzyıllardır ağızdan ağza, kuşaktan kuşağa aktatılmış, anlatılan döneme ve yöreye göre olayların kimi yerleri ve dil özellikleri değişikliğe uğramış, bu nedenle çeşitli kolları oluşmuş bir sözlü kültür ürünüdür. Bu çalışmada, Azerbaycan İlimler Akademisi Muhammed Fuzūli Elyazmaları Enstitüsü’nde bulunan, müellifi belli olmayan, Mirza Halil Yüzbaşıyev Karabağī tarafından istinsah edilen “Kitâb-ı Köroğlu” adlı eserin 139a-163a varakları üzerinde çalışılmıştır. Eser, Klasik Dönem Sonrası Çağatay Türkçesi özelliklerini muhafaza etmekle birlikte karışık saha özelliğini gösteren bir metindir. Gerek konusu gerekse söz varlığı bu eseri incelemeye değer kılmaktadır. Çalışmanın Giriş bölümünde Türk destanlarının önemi, Kitâb-ı Köroğlu ve varyantları hakkında bilgi verilmiştir. İnceleme blümünüde araştırmaya konu olan varaklar incelenip özetlenmiş, ayrıca ses ve şekil özellikleri üzerinde durulmuştur. Metin bölümünde eser, transkripsiyon alfabesiyle Latin harflerine aktarılmıştır. Son olarak, metnin alfabetik dizini ve sözlüğü oluşturulmuştur. Kitâb-ı Köroğlu, Çağatay Türkçesinin son dönemlerinin dil özelliklerini taşımasının yanında Özbek Türkçesine geçiş dönemini de yansıtması bakımından Türk dili açısından öenmli bir kaynaktır. Eser hem karışık dilli eserleri hem de son dönem Çağatay Türkçesi ile yazılmış edebî eserleri inceleme noktasında önem arz etmektedir. Ayrıca Türk topluluklarının sözlü kültüründe anlatılagelen bir destan olması sebebiyle Türk halk edebiyatı çalışmaları için de kaynak teşkil etmektedir. Çalışmanın ana hedefi Köroğlu’nun söz konusu varyantının ses ve şekil özelliklerine yer verirken aynı zamanda destanın zengin muhtevasını ortaya koymaya çalışmaktır. Destan, Kitâb-ı Köroğlu, Köroğlu Destanı, Türk dili, Çağatay Türkçesi, Türk halk edebiyatı VIIIThe Epic of Koroghlu is the result of oral culture in Turkic communities that has been passed down and changed the language property and some cases in the epic, so that occurred a lot of variants. In this thesis, it is worked on the pages between 139a-163a the Book of Koroghlu which are preserved in Azerbaijan National Academy of Sciences, Institute of Mohammed Fuzuli Manuscripts. The editor is not known but copied by Mirza Halil Yüzbaşıyev Karabagi. The work belongs to the last era of the Chagatai language but also demonstrates characteristics of other Turkic dialects. Thus, it is worth studying the Book of Koroghlu. In the introduction, it was informed about the importance of Turkic epics, the Book of Koroghlu and its variants. In textual analysis it was attempted that the sheets were abstracted, phonetic and morphological features were described. In the transcribed text part, the text was transcribed from Arabic to Latin alphabet. Finally, the index and dictionary were formed at the end of the thesis. The Book of Koroghlu has a worth of both Chagatay language and Turkish folk literature. The main goal of the thesis is not only phonetic and morphological features but also to prove the wide content of the text. Key Words: Epopee, Kitâb-ı Köro