Textlinguistische Analyse von literarischen Texten. Eine qualitative Studie im universitären DaF-Unterricht

Abstract

Literarische Texte gehören zum Bestandteil des Fremdsprachenunterrichts. Einerseits dienen sie zur Vermittlung eines sprachlichen Phänomens. Andererseits erfüllen sie eine wichtige Funktion zur Verbesserung der Sprachkompetenz der Student/-innen. Die Student/-innen im Lehramtsstudiengang DaF müssen am Ende ihres Studiums in der Lage sein, literarische Texte zu verstehen und diese Texte für die Vermittlung der kommunikativen Kompetenz ihrer Schüler/-innen zu nutzen. Im Gegensatz dazu haben Fremdsprachenlernende beim Lesen von literarischen Texten Schwierigkeiten, die sich auf die Oberflächenstruktur des Textes beziehen. Dieser Beitrag zielt darauf ab, ein Unterrichtskonzept vorzustellen, in dem es darum geht, im Lehramtsstudiengang Deutsch als Fremdsprache literarische Texte hinsichtlich der Textverknüpfungsmittel zu analysieren und die Ergebnisse zur Evaluation dieses Unterrichtskonzepts zu präsentieren. Zu diesem Zweck wird eine Aktionsforschung in Form schriftlicher und offener Befragung durchgeführt, die qualitativ angelegt ist. Die Auswertung der Daten erfolgte nach der Inhaltsanalyse. Nach der Selbsteinschätzung der Student/-innen zeigen die Ergebnisse, dass die Analyse und Kenntnis der Textverknüpfungsmittel durch das Unterrichtskonzept dazu beitragen, den Textzusammenhang besser zu verstehen, die syntaktischen Kompetenzen sowie die Kenntnisse für die Textarbeit im Unterricht zu entwickeln und Textverknüpfungsmittel als Hilfestellung für die Textproduktion zu nutzen. Nach der Wahrnehmung der Student/-innen konnten sie durch die Analyse der Wiederaufnahmestrukturen Fortschritte in den Bereichen des Verständnisses komplexere Texte, der Textkompetenz, sowie textlinguistische Kompetenz und Schreibkompetenz erzielen. Darüber hinaus vertreten die Student/-innen die Meinung, dass eine häufigere Bearbeitung von literarischen Texten mit textlinguistischen Analysemethoden im DaF-Studium in der Zukunft sinnvoll ist.

Edebi metinler bir yandan yabancı dil öğretiminin parçası olarak dilsel öğelerin öğretimine hizmet ederken, diğer yandan derslerde öğrencilerin dil gelişimi için katkı sağlarlar. Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretmenliği lisans programlarında öğrenim gören öğrencilerin üniversitedeki öğrenim hayatlarının sonunda edebi metinleri anlamaları ve bunları öğrencilerin iletişimsel yeterlilikleri için kullanmaları gerekmektedir. Buna karşın yabancı dil öğrenen kişiler edebi metin okurken zorluklarla karşılaşmaktadırlar ve bu zorluklar daha çok dilin yüzeysel yapısı ile ilintilidir. Bu çalışmanın amacı, Almanca Öğretmenliği Bölümünde edebi metinlerin bağlaşıklık öğelerini inceleme dayanan ders modeli geliştirmek ve bu ders modeline ilişkin öğrencilerin değerlendirme sonuçlarını sunmaktır. Bu amaçla, yazılı açık uçlu ankete dayanan ve nitel veri toplama araçlarının kullanıldığı bir eylem araştırması yapılmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu, Marmara Üniversitesi Almanca Öğretmenliği Bölümünde 4. sınıfta öğrenim gören toplam 56 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri içerik analizine göre çözümlenmiştir. Öğrencilerin öz değerlendirmelerine yönelik sonuçlara göre bağlaşıklık öğelerini bilmek ve incelemek metnin bağlamını anlamayı, dil bilgisel ve sentaks yeterliliğini ayrıca derste metin çalışması yapma yeterliliğini geliştirmekte, ayrıca metin oluşturmada kişiye yardımcı olmaktadır. Öğrencilerin öz değerlendirmelerine yönelik sonuçlara göre uygulanan ders modeli sayesinde öğrenciler edebi metinlerin gönderim yapılarını inceleyerek karmaşık metinleri anlama, metin yeterliliği, metin dilbilimsel yeterlilik ve yazma yeterliliği konularında gelişme kaydettiklerini belirtmişlerdir. Öğrenciler gelecekte Almanca Öğretmenliği Bölümünde edebi metinlerin metin dilbilimsel yöntemlerle daha sık bir şekilde incelemesinin anlamlı olduğunu düşünmektedirler.

In the context of foreign language teaching, literary texts serve to teach linguistic elements. They also contribute to the language development of students in the classroom. Graduates of the Teaching German as a Foreign Language-program are expected to understand literary texts and use them for communicative competence. However, foreign language learners have difficulties in reading literary texts, and these difficulties are mostly related to the surface structure of the language. The aim of this study is to develop a course model based on the analysis of cohesive devices in literary texts in the Department of German Language Teaching, and to present the results of students' evaluation of this course model. In this respect, an action research based on a written open-ended questionnaire was conducted with qualitative data collection tools. The sample group of the research includes 56 seniors from the Department of German Language Teaching at Marmara University. The data were analyzed using content analysis. Identifying and analyzing cohesive devices, based on the results of student self-assessments, develops understanding of the context of the text, grammatical and syntactical competence and the ability to do text work in class. Thanks to the course model "Understanding literary texts through text-linguistic analysis", the students reported that they had improved their comprehension of complex texts, textual competence, textlinguistic competence, and writing competence by analyzing the structure of reference in literary texts. The students are of the opinion that it would be significant to analyze literary texts more often using text-linguistic methods in the Department of German Language Teaching in the future.