İslam hukukunda sözleşmenin her iki tarafını aynı kişinin temsil etmesi ve günümüz uygulamaları

Abstract

Sözleşmelerin sıhhatli bir şekilde kurulabilmeleri için dikkat edilmesi gereken pek çok husus vardır. Bu hususların en önemlileri sözleşmenin her iki tarafına ait şartlardır. Sözleşmenin tarafları ile ilgili şartlar kapsamında bir sözleşmede her iki tarafın aynı kişi tarafından temsil edilebilmesi gerek İslam Hukuku gerekse diğer hukuk sitemleri bakımından tartışmalı bir konudur. Zira tek bir kişinin aynı anda farklı iki veya daha fazla iradeyi temsil edebilmesi, o iradeler adına kendi kendine işlem yapabilmesi hukuki temellendirme açısından olduğu gibi sebep olabileceği çıkar çatışmaları açısından da birçok soru işareti barındırmaktadır. Bu çalışmada sözleşmenin her iki tarafını aynı kişinin temsil etmesi hususunda klasik ve modern dönem İslam hukukçularının görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Konu hakkında Hanefîler ve Şafiiler genel olarak yasaklayıcı bir yaklaşım sergilemişlerdir. Mâlikî ve Hanbelîler ise diğer iki mezhebe göre sözleşmenin her iki tarafını aynı kişinin temsil etmesine cevaz konusunda daha esnek davranmışlardır. Modern dönem İslam hukukçularının daha çok klasik mezhep görüşlerini incelediği ve bunlardan tercihlerde bulundukları görülmüştür. İslam hukuku dışındaki hukuk sistemlerinde konu, bazı açılardan İslam hukukuna benzer şekilde ele alınmış olsa da hukuki zeminde ciddi farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Konunun günümüzdeki uygulamalarına yönelik, İslam ülkelerinin medeni kanunları incelenmiştir. Bu konu İslami bankaların uygulamalarında zaman zaman yer bulmuştur. Bu nedenle konunun İslami bankalardaki uygulamasına dair görüşler ve Türkiye’deki yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır.

There are many issues that need to be taken into consideration in order for contracts to be concluded properly. The most important of these issues are the conditions for both parties to the contract. In terms of the conditions related to the parties to the contract, the fact that both parties can be represented by a single person in a contract is a controversial issue both in Islamic Law and other legal systems. The fact that a single person can represent two or more different wills at the same time and carry out transactions on behalf of those wills by himself raises many questions not only in terms of legal grounding but also in terms of the conflicts of interest it may cause. In this study, the views of Islamic jurists of the classical and modern periods on the issue of the same person representing both parties to the contract have been tried to be determined. Hanafis and Shafi'is have generally adopted a prohibitive approach on the subject. The Mālikīs and Hanbalīs, on the other hand, were more flexible than the other two madhhabs in permitting the same person to represent both parties to the contract. It has been observed that the Islamic jurists of the modern period mostly examined the views of the classical sects and made preferences from them. In legal systems other than Islamic law, although the issue is handled similar to Islamic law in some respects, it has been determined that there are serious differences on the legal ground. The civil laws of Islamic countries have been examined for the current applications of the subject. This issue has found its place in the practices of Islamic banks from time to time. For this reason, the views on the application of the subject in Islamic banks and its reflections in Turkey have been tried to be determined.