Türkiye’de yeni medya çalışmalarının dünü ve bugünü: Akademik dergiler üzerine bir çalışma

Abstract

Bu çalışmada tarihi 30 yıla dayanan Türkiye’deki yeni medya çalışmaları literatürünün bir haritasının çıkarılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede Türkiye’deki en eski iletişim fakülteleri arasında bulunan İstanbul Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi’nin kurumsal hakemli akademik dergileri incelenmiştir. Dergilerde yayınlanan yeni medya alanındaki çalışmalar bir araştırma tasarımının olmazsa olmaz üç kriteri: anahtar kavramlar, teorik arka plan ve yöntem bakımından analiz etmiştir. Bulgulara göre Türkiye’de medya çalışmaları kendi içerisinde anlamlı benzerlikler gösteren erken dönem, gelişme dönemi ve geç dönem olarak üç evreye ayrılabilir. Türkiye’de internetin yeni hayata girdiği erken dönem boyunca yalnız birkaç anahtar kavram öne çıkarken, teorik tartışmalara veya yönteme rastlanmamıştır. Gelişme dönemi olarak adlandırılan ikinci on yıllık süreçte anahtar kavramlarda kısmi bir artış görülse de özgün araştırma makalelerinin sayısı oldukça azdır. Araştırmaların neredeyse tamamı içerik analizi yöntemine dayanmaktadır. Bu dönemde Batı literatüründen ödünç alınan çeşitli teorik tartışmaların sayısında bir artış gözlenmiştir. Geç dönemde ise yeni medya çalışmaları hem sayısal olarak hem konu bakımından en zengin dönemdir. Çalışmalarda göze çarpan kavram ve teorik arka plan tartışmaları önceki dönemlere kıyasla daha çeşitlidir. Bunun yanında yöntem bilimsel çeşitliliğin aynı seviyede gelişmediği görülmüştür. Tüm dönemler boyunca dergilerin genel eğiliminin eleştirel olduğu tespit edilmiştir. Ancak yeni medya teknolojileri paralelinde Türkiye tecrübesine dayalı özgün kavramların, teorilerin ve yöntemlerin geliştirilmediği görülmüştür. İncelenen bütün kategorilerde Kıta Avrupası başta olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri kökenli sosyoloji, siyaset bilimi ve psikoloji gibi farklı disiplinlerden ödünç alınmış bir araştırma karakteri hakimdir.

This study aims to map the literature of new media studies in Turkey, which dates back to thirty years. In this context, it examines the refereed academic journals of the Communication Faculties of Istanbul University, Marmara University and Ankara University, which are among the oldest in Turkey. The articles published in these journals have been analyzed in the light of three indispensable criteria for any academic research, namely the key concepts, theoretical background and method. According to the findings, media studies in Turkey can be divided into three phases as the early period, the developmental period and the late period, all of which exhibit significant similarities among themselves. During the early period when the internet had just appeared in Turkey, only a few key concepts were formulated without any recourse to theory or method. Although there was a partial increase in the number of key concepts in the second ten-year period, termed as the developmental period, the number of original research articles was still quite low. Almost all studies were based on the content analysis method. At the same time, an increase was observed in the number of various theoretical discussions borrowed from western literature. The late period was marked as the most fertile period due to the flourishing of new media studies in terms of both quantity and diversity of subjects. The discussion of concepts and the theoretical background in this stage stood out as more varied compared to previous periods. At the same time, the methodological diversity did not develop to the same extent. In general, the journals from all periods exhibited a critical approach. However, there was a lack of original concepts, theories and methods deriving from Turkey’s particular experience. In all examined categories, one can observe the dominance of a research character borrowed from different disciplines such as sociology, political science and psychology originating from the United States and especially Continental Europe.