Sovyet devrimi öncesinde Azerbaycan petrol sanayiinin gelişimi

Abstract

Azerbaycan, insanoğlunun petrolle ilk tanıştığı ve petrol sanayiinin doğduğu yerdir. Petrol kaynakları yüzünden tarih boyunca işgallere maruz kalan Azerbaycan, bugün de petrolü ile dünya sahnesine çıkmış bulunmaktadır. Ekonomisi büyük ölçüde petrole bağlı olan Azerbaycan, en önemli sanayi kolunun gelişim tarihini iyi bilmek zorundadır. Bu çalışmada Azerbaycan petrol sanayiinin Sovyet devriminden önceki gelişimi incelenmiştir. Konuyla ilgili araştırmaların çoğunun Sovyet ideolojisine dayanması, bir kısmının ise sadece istatistiksel bilgileri içermesi, bu alanda araştırma yapma gereğini doğurmuştur. Birinci bölümde, Azerbaycan'ın Rusya'ya ilhakının doğurduğu ekonomik sonuçlara değinilmiş, 19. yüzyılın ilk yarısında petrol üretimi ve ticaretinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde iltizam sistemi döneminde petrol kuyularının işletilmesi, bu sistemin petrol sanayiinin gelişimine verdiği zarar, Azerbaycan petrol sanayiinde en önemli dönüm noktası olan 1872 reformları vs. konular araştırılmıştır. Üçüncü bölüm 19. yüzyılın son çeyreğinden 20. yüzyılın başlarına kadarki dönemi içermektedir. İltizam sisteminin kaldırılmasını takip eden dönemde petrol sanayiinde meydana gelen gelişmeler, temerküzleşme ve tekelleşme süreci, yerli ve yabancı sermayenin petrol sanayiine etkisi, büyük tekelci şirketlerin kendi aralarında ve ABD'li rakipleriyle dünya pazarlarını paylaşma mücadelesi, hükümetin petrol fiyatları, dağıtımı vs. politikaları ele alınarak incelenmiştir.