Kaz Dağı Milli Parkı’ndan toplanan Ccarduus nutans L. bitkilerinin mineral beslenme özelliklerinin belirlenmesi

Abstract

Ülkemizde eşekdikeni olarak bilinen Carduus nutans, Asteraceae familyasında yer alan iki yıllık bir bitkidir. Kökeni Avrupa ve Asya olan bu tür, ülkemizde de doğal olarak yetişmekte olup, insan eliyle de dünyanın birçok bölgesine taşınmıştır. C. nutans, küresel ölçekte, önemli istilacı bitkiler arasında yer almaktadır. Ülkemizde de otlakları istila ederek problem oluşturan ve kullanışsız olduğu düşünülen bu türün, son zamanlarda yapılan çalışmalarla birlikte ağır metal ile kontamine olmuş toprakların ıslah edilebilmesi için ekolojik ve ekonomik bir yöntem olan, fitoremediasyon yönteminde kullanılabileceğini ortaya konmuştur. Ayrıca, C. nutans geleneksel tıpta tedavi edici faydaları söz konusu olduğu ve yapılan bazı deneylerde bitkiden elde edilen özütün özellikle karaciğerde endotelyal damar hasarından kaynaklı aşırı kanamalarda tedavi edici olduğu gösterilmiştir. Bu çalışma C. nutans bitkisinin, bazı autekolojik özellikleri, mineral besin elementi ve toprak-bitki ilişkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, Kaz Dağı Milli Park sınırlarında 800 m yükseklikte bitki ve toprak örnekleri toplanmış ve mevcut örneklerde Ca, Cu, Fe, K, Mg, Mn, Na ve Zn elementleri ICP-OES cihazı ile tayin edilmiştir. Bitki kısımlarında belirlenen en düşük ve en yüksek mineral besin elementi değerleri şu şekildedir; Ca, 5204.712-12788.034 mg/kg; Cu, 8.973-21.277 mg/kg; Fe, 216.753-412.928 mg/kg; K, 4857.246-1440.541 mg/kg; Mg, 1612.429-1112.100 mg/kg; Mn, 68.213- 128.979 mg/kg, Na, 75.203-170,340 mg/kg ve Zn, 16.293- 36.270 mg/kg. Toprak numunelerinde ölçülen element değerleri incelendiğinde Ca, 3642.667 mg/kg; Cu, 30.413 mg/kg; Fe, 1506.667 mg/kg; K, 1920.667 mg/kg; Mg, 2361.333 mg/kg; Mn, 548.000 mg/kg, Na, 218.400 mg/kg ve Zn 5.657 mg/kg olarak belirlenmiştir. Topraktaki değerler göz önüne alındığında Ca, K, Na ve Zn elementinin topraktaki miktarının normalden az olduğu, ancak bitkiye yeterli miktarlarda alınıp kullandığı görülmüştür. Bitki kısımlarında Ca, Cu, Fe, K, Mg, Mn, Na ve Zn elementlerinde ise tespit edilen mineral element miktarlarının literatürde açıklandığı sınırlarda olduğu ve neticede bitkinin topraktan söz konusu mineral elementleri yeterince alabildiği görülmüştür.