İbnü'l-Melâhimî el-Harezmî'nin imamet anlayışı

Abstract

İslâm düşünce tarihinde Şîa’nın elinde ilk şeklini alan ve onlar tarafından nübüvvetle ilişkili bir inanç ilkesi halinde sunulan imâmet meselesine, diğer mezhepler tarafından karşı tezlerin öne sürülmesi kaçınılmaz olmuştur. Mu‘tezile’nin de içinde bulunduğu bu gruplar, Şîa’nın oluşturduğu bu sisteme karşı çıkmakla kalmamış özgün sistemler inşâ ederek imâmet düşüncesine ciddi katkılar sunmuştur. Döneminde Mu‘tezile’nin Basra ekolünün Hüseyniyye kolunun en önemli temsilcisi olarak görülen İbnü’l-Melâhimî de imâmet düşüncesine ciddi katkılar sunmuş âlimler arasında yerini almıştır. Onun günümüze eksiksiz ulaşan el-Fâik adlı kelâm eserinde geniş bir yer ayırdığı imâmet bahsi, Hüseyniyye ekolünün imâmet anlayışını yansıtan tek kaynak olması sebebiyle son derece önemlidir. Bu bağlamda İbnü’l-Melâhimî imâmet meselesinde tartışılan birçok konuyu sistematik olarak ele almış ve eleştirilerini daha çok İmâmiyye üzerine yoğunlaştırmıştır. Biz de bu çalışmamızda İbnü’l-Melâhimî’nin; bazen Zeydîliğe, bazen Sünnîliğe yakın ancak daha çok özgün bir Mu‘tezilî olarak ortaya koyduğu imâmet anlayışını inceledik.

It has become unavoidable to have an antithesis by the other sects against the doctrine of Imāmate which was shapened firstly by S̲h̲īʿa and presented as a pillar of belief regarding Nubuwwa, during the history of Islamic knowledge. Some of those sects, that also included Muʿtazila, contributed to developments in the doctrine of Imāmate while being opposed to the idea, established by S̲h̲īʿa, but also forming unique systems. At that point, Ibn al-Malāḥimī, who is accepted as the most important follower of Ḥusaynī sect of Basra School, become an extensively contributed scholar to the doctrine of Imāmate. His account, which survied as a complete text, al-Fāʼiq, is a quite valuable source with its comprehensive part about Imāmate, regarding being the only data presented the idea of the Ḥusaynī sect. Ibn al-Malāḥimī systematically evaluated many issues related to the subject of Imāmate and he mainly targeted to Imāmiyya by his critics. In this study, we examined the doctrine of Imāmate which was indicated by Ibn al-Malāḥimī that he looked into with different approaches like being a Zaidi or Sunni but mainly a genuine Muʿtazilī.