Yeni proleterleşme teorilerinin çalışma ilişkileri açısından analizi : Türkiye- İspanya karşılaştırması

Abstract

20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren, teknolojik gelişmelerin hız kazanması, küreselleşme sürecine girilmesi, iktisadi olarak neo-liberal politikaların benimsemesi, üretimin küreselleşerek sanayi üretiminin gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere kayması ve ulusal ekonomilerde gerçekleşen sektörel dönüşüm nedeniyle hizmet üretiminin ağırlık kazanması gibi değişimlere bağlı olarak işin doğasında ve çalışma ilişkilerinin niteliğinde önemli dönüşümler yaşanmaya başlamıştır. Ulusal ve küresel emek piyasalarında standart ve güvenceli istihdam zayıflayıp standart olmayan, güvencesiz istihdam biçimleri yaygınlaşmaya başlamıştır. İşin doğasında ve çalışma ilişkilerinde ortaya çıkan bu dönüşümün toplumsal sınıf yapılarını da etkilediğini iddia eden kimi akademik çevreler klasik sınıf kuramlarının mevcut durumu açıklamakta yetersiz olduğunu iddia ederek yeni sınıf analizleri ortaya koymaya başlamışlardır. Bu tez çalışmasında, sanayi toplumunun yerini sanayi ötesi yeni bir toplum modeline bıraktığını ve bu toplumsal değişmeye bağlı olarak sınıf yapılarının da önemli ölçüde değiştiğini iddia eden yeni sınıf analizlerinden Guy Standing’in ortaya koyduğu “Prekarya” ele alınacaktır. Standing, analizinin merkezine emek piyasalarında çeşitli boyutlarıyla ortaya çıkan güvence/ güvencesizlik kavramlarını yerleştirmekte ve buradan yola çıkarak geleneksel işçi sınıfının yerini “Prekarya” olarak tanımladığı yeni bir sınıfsal yapıya bıraktığını iddia etmektedir. Analizin ortaya koyduğu prekaryanın yeni bir sınıfsal oluşum olduğu iddiası akademik çevrelerde yoğun bir biçimde tartışılmakla beraber bu analize yöneltilen temel eleştiriler geleneksel işçi sınıfının varlığını sürdürdüğü ve prekaryanın yeni bir sınıf olarak tanımlanamayacağı şeklindedir. Bu tez çalışmasında ise Standing’in ortaya koyduğu analizin yeni bir sınıf oluşumunun tespit edilebilmesi açısından yeterli olmadığı ve ayrıca prekaryanın hacmi göz önünde bulundurulduğunda yeni bir sınıf oluşumundan bahsedebilmek için henüz çok erken olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte yine bu tez çalışmasında prekarya analizinin ve prekaryalaşma kavramının mevcut işçi sınıfının özellikle belli kesimlerinin karşı karşıya olduğu ve güvencesizlikle karakterize olan bir sınıf durumunu yansıtması açısından anlamlı bulunduğu ifade edilebilir. Bu doğrultuda prekaryalaşmayı işçi sınıfının bir durumu olarak merkezine alan bu çalışmayla güvencesizliğin işçi sınıfı üzerindeki etkilerinin izi sürülmüş ve cinsiyet, yaş gibi demografik özelliklerin, göç hareketlerinin, eğitim hayatı, sahip olunan vasıf düzeyi gibi beşerî sermayenin ve en önemlisi çalışma biçimlerinin güvencesizlikle ilişkileri Türkiye ve İspanya’da yapılan bir alan araştırmasıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.Since the last quarter of the 20th century, significant transformations in the nature of work and in the nature of labor relations have begun to take place due to changes such as the acceleration of technological developments; the process of globalization; the implementation of neo-liberal policies in the economy; the globalization of production with the shift of industrial production from developed to developing countries; and the emergence of a sectoral transformation in national economic structures in which service production began to gain weight. Both in the national and global labor markets, standard and secure employment has weakened, and non-standard, precarious forms of employment have become widespread. Claiming that this transformation in the nature of work and labor relations has also impacted social class structures, some academics have begun to propose new class analyses, arguing that classical class theories are insufficient to explain the current situation. In this thesis, Guy Standing's “precariat”, one of the new class analyses which claims that the industrial society has been replaced by a new post-industrial society and as a result of this social change, class structures have also changed significantly, will be discussed. Standing puts the concepts of security/ insecurity, emerging in various dimensions in labor markets at the center of his analysis and claims that the traditional working class has been replaced by a new class structure, which he defines as the precariat. While the claim that the precariat is a new class formation is intensely debated by academics, the main criticism directed to this analysis is that the traditional working class continues to exist and the precariat cannot be defined as a new class. This thesis argues that Standing's analysis is not sufficient to demonstrate a new class formation and that it is too early to talk about a new class formation given the size of the precariat. However, it can also be stated that the analysis of the precariat and the concept of precariatization in this thesis is meaningful in terms of reflecting a class situation characterized by precarity, which is faced by certain segments of the current working class. Thus, this study, which focuses on precariatization as a condition of the working class, traces the effects of precarity on the working class and tries to reveal the relations between demographic characteristics such as gender, age; migration movements; human capital such as education, level of qualifications and most importantly, employment forms and precarity through a field research that took place in Turkey and Spain.