Az az sık sık yeme: Otlanma tarzı yeme ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması ve ilgili değişkenlerin incelenmesi

Abstract

Giriş ve Amaç: Günümüzde aşırı kilo alımı, halk sağlığıyla ilgili önemli bir konu haline gelmiştir. Uyumsuz yeme davranışları arasında kabul edilen otlanma tarzı yeme davranışının, obezite ve yeme bozuklukları ile ele alındığı araştırmalar yaygınlık kazanmaktadır. Bu araştırmanın amacı Otlanma Tarzı Yeme Ölçeği (OTYÖ)’nin Türkçe formunun uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılmasıdır. Yöntem: Araştırmanın örneklemini 18-30 yaş aralığında, herhangi bir Beslenme ve Yeme Bozukluğu tanısına sahip olmayan, psikofarmakolojik bir tedavi, psikoterapi ve diyetisyen desteği almayan 274 sağlıklı grup (kadın=193, erkek=80, diğer=1) ile Beslenme ve Yeme Bozukluğu tanısına sahip veya psikofarmakolojik bir tedavi, psikoterapi ve diyetisyen desteği alan 107 kontrol grubu (kadın=80, erkek=27) olmak üzere toplam 381 katılımcı oluşturmaktadır. Faktör analizi sağlıklı grup üzerinden gerçekleştirilmiş olup kontrol grubu ayrışma geçerliği analizi için dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak Demografik Bilgi Formu, Otlanma Tarzı Yeme Ölçeği (The Grazing Questionnaire) ve Tıkınırcasına Yeme Ölçeği (TYÖ) kullanılmıştır. Katılımcıların beden kitle indeks (BKİ) puanları hesaplanmıştır. Bulgular: Yapılan faktör analizi sonucunda özdeğeri 1’in üzerinde olan varyansın %63.14’ünü açıklayan 2 faktör (kontrol edilemezlik ve otlanma davranışları) olduğu görülmüştür. Alt ölçekler istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir ilişkiye sahiptir (r=.60, p<.001). OTYÖ’nin tamamının iç tutarlılık değeri α=.85 olarak bulunmuştur. Ölçüt geçerliği için kullanılan TYÖ ile OTYÖ arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=.58, p<.001). Bununla birlikte OTYÖ ile BKİ arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=.18, p<.05). Ayrışma geçerliğini belirlemek için yapılan bağımsız gruplar t-testi analizine göre tanısı olan veya destek alan kontrol grubu ile sağlıklı grup otlanma tarzı yeme bakımından birbirlerinden anlamlı derecede farklılaşmaktadır, t(379)= 3.22, p=.001. Kontrol koşulunda bulunan katılımcılar (Ort.=15.86, S= 7.15) sağlıklı gruba göre Ort= 13.33, S= 6.77) anlamlı olarak daha fazla otlanma tarzı yeme göstermektedir. Tartışma ve Sonuç: Analizler, OTYÖ’nün Türkçe uyarlamasının geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir. Ulaşılan yapının büyük oranda ölçeğin orijinal formuyla tutarlılık gösterdiği belirlenmiştir. *Bu çalışma İzmir Bakırçay Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı'nda Dr. Öğr. Üyesi Tuğba Yılmaz danışmanlığında birinci yazarın yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır.