Bursa yöresi geleneksel ipekli dokumaların sürdürülebilirliği

Abstract

Dokumacılık sanatı, Anadolu’da yüzyıllar boyunca büyük gelişmeler göstermiş ve aynı zamanda kültürel aktarımın en önemli ögelerinden biri olmuştur. Bursa, XVI. yüzyıldan itibaren yoğun bir şekilde “İpekli Kumaş Dokumacılığı ve İpek Yetiştiriciliği” ile Osmanlı İmparatorluğunun ekonomisinde büyük gelir kaynağını oluşturan en önemli bir dokuma merkezidir. Tarihsel süreçte, üretimin standardizasyonunu korumak ve kaliteyi düşürmemek için devlet tarafından çeşitli kanunnameler hazırlanmış, fermanlar yayınlanmış, yasaklamalar getirilerek sürekli denetimler yapılmıştır. XIX. yüzyılın ilk başlayan fabrikalaşma dönemine kadar, Bursa’da “İpekli Dokumalar” el mancınıklarında işlenen kozaların küçük el tezgâhlarında dokunması ile gerçekleştirilmiştir. Üretim süreci; ipekböceği yetiştirerek koza elde etme, kozadan iplik çekimi ve çekilen ipliğin bükülmesi, dokunması, boyanması ve dokunan ipekli kumaşların denetimi aşamalarının sonunda ürünlerin satılmasıyla gerçekleştirilmiş ve yeni bir ticari alan oluşturulmuştur. Bursa’da, kullanım amaçlarına uygun ve üretim bütünlüğünü koruyacak şekilde; istimhaneler, kozaklıklar, mancınıkhaneler, devdahhaneler, bükümhaneler ve çözgühaneler, dokuma atölyeleri ve boyahaneler gibi özel mekânlar inşa edilerek biçimlendirilmiştir. Avrupa’da, buhar gücü ile çalışan, ipek teli çeken ve ipek ipliği üreten filatür fabrikaların açılmasından kısa bir süre sonra; Bursa’da ilk filatür fabrikasının 1837 Günümüzde ise, Bursa ve yöresinde geleneksel ipek üretimi ve dokumacılık faaliyetleri devlet desteği ve özel çabalarla sürdürülmektedir.

The art of weaving has undergone great developments in Anatolia for centuries and has also been one of the most important elements of cultural transmission. Bursa has been an important weaving center since the 16th century, with intensive Silk Fabric Weaving and Silk Cultivation as the most important source of income in Anatolia and the largest in the economy of the Ottoman Empire. Historically, the state has prepared various regulations, issued decrees, imposed prohibitions, and conducted continuous inspections to maintain the high standard of production and prevent quality from declining. Until the beginning of the factory period in the first half of the 19th century, Silk Weavings in Bursa were made by weaving the cocoons processed in hand coils on small looms. The stages of production were; obtaining cocoons by raising silkworms, reeling thread from cocoons, twisting the extracted thread, weaving, dyeing, and inspecting the woven silk fabrics; at which point the product was ready to be sold, thusly creating a new field of trade. In this period, special facilities such as “istimhane”, “kozaklık”, “mancınıkhane”, “devdahhane”, “bükümhane”, “çözgühane”, weaving workshops and dyehouses were built in order to meet the needs and preserve the integrity of production, and the architectural structure was shaped accordingly. Shortly after the founding of steam powered filature factories in Europe that reel silk thread and produce silk yarn; the first filature factory was founded in Bursa in 1837 and a significant industrialization process took place in the region onwards. In addition to the efforts to revitalize the silkworm breeding activity with the establishment of the Düyûn-ı Umûmiye İdâresi in 1881, the first silk school, the “Harir Darüttalimi Mektebi”, was opened in the same period and scientific studies were carried out in the field of silk production. Today, traditional silk production and weaving activities are upheld by private enterprise.