İtfaiye erlerine verilen sağlık inanç modeli temelli sağlık eğitimi ve kısa mesajların kardiyovasküler hastalık risk faktörlerine ilişkin bilgi düzeyi farkındalık ve yaşam kalitesine etkisi

Abstract

Amaç: Bu çalışma, itfaiyecilerde Sağlık İnanç Modeline dayalı sağlık eğitiminin ve hatırlatıcı kısa mesajların kardiyovasküler hastalık risk faktörlerine ilişkin bilgi, farkındalık ve yaşam kalitesi üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma Aralık 2023-Mayıs 2024 tarihleri arasında İstanbul Avrupa yakasında bulunan iki itfaiye istasyonunda gerçekleştirildi. Çalışma, küme örneklemi kullanılarak 160 itfaiye eri (girişim grubu=84, kontrol grubu=76) ile yürütülmüştür. Girişim grubuna 3 oturumdan oluşan Sağlık İnanç Modeli temelli kardiyovasküler hastalık risk faktörlerinden korunmaya yönelik sağlık eğitimi verilmiştir. Sağlık eğitiminin ardından 12 hafta süreyle, haftada üç ya da dört kez olmak üzere WhatsApp aracılığıyla öz etkililiği ve sağlık motivasyonunu artırmak amacıyla toplamda 39 hatırlatıcı kısa mesaj gönderilmiştir. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Kardiyovasküler Hastalık Risk Farkındalığı Değerlendirme Ölçeği, Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi Ölçeği ve EQ-5D Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplanılmıştır. Verilerin analizi sırasında frekans, yüzde, ortalama, standart sapma hesaplamalarının yanı sıra ki-kare testi, bağımlı ve bağımsız örneklemler için t testi kullanılmıştır. Bulgular: Son testte girişim grubunun KHRFDÖ, KARRİF-BD puan ortalamalarının kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Girişim grubunun son test KHRFDÖ ve alt boyutları, KARRİF-BD ve EQ-5 Yaşam Kalitesi Ölçeği puan ortalamalarının ön test puan ortalamalarından anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sonuç: Sağlık İnanç Modeli tabanlı kardiyovasküler hastalık risk faktörlerinden korunma eğitiminin ve hatırlatıcı kısa mesajların itfaiyecilerde kardiyovasküler hastalık risk faktörlerinden korunmaya ilişkin farkındalığı, bilgi düzeyini ve yaşam kalitesini olumlu yönde artırdığı bulunmuştur.Objective: This study was conducted to evaluate the effect of health education based on Health Belief Model and reminder text messages on knowledge, awareness and quality of life about cardiovascular disease risk factors in firefighters. Materials and Methods: The research was conducted between December 2023 and May 2024 at two fire stations on Istanbul’s European side. Using cluster sampling, 160 firefighters (84 intervention, 76 control) participated. The intervention group received three sessions of Health Belief Model-based education on preventing CVD risk factors. Afterward, 39 reminder text messages were sent via WhatsApp over 12 weeks, aiming to boost self-efficacy and health motivation. Data were collected using the Introductory Information Form, the Cardiovascular Disease Risk Awareness Assessment Scale (HRFSS), the Cardiovascular Diseases Risk Factors Knowledge Level Scale (CARRIF-BD), and the EQ-5D Quality of Life Scale. Analyses included frequency, percentage, mean, standard deviation, chi-square, and t-tests. Results: In the post-test, it was found that the mean scores of the intervention group were statistically significantly higher than the control group (p<0.05). It was found that the mean scores of post-test HRRSS and sub-dimensions, KARRIF-BD and EQ-5 Quality of Life Scale scores of the intervention group were significantly higher than the mean scores of the pre-test (p<0.05). Conclusion: It was found that Health Belief Model-based cardiovascular disease risk factors prevention training and reminder text messages increased the awareness, knowledge level and quality of life of firefighters about cardiovascular disease risk factors.