Tüketim kültürü eleştirisi ve haneke sineması

Abstract

İçinde yaşanılan toplumsal yapıdan kaynaklanan ve toplumsal yapıyı belirleyen bir edim olarak tüketim, aynı zamanda ideolojik bir iletişim biçimidir. İlkel toplumlarda potlaç kavramı üzerinden ele alınabilecek bu edim, gruba aidiyeti, statüyü, siyasal yapıyı ve üretim biçimini belirlemektedir. Bugün uygar, batılı toplumlarda da varlığını sürdüren potlaç, kapitalizm gibi tüketime dayalı bir sistem olarak ama kapitalizmden farklı yapısıyla sistem eleştirisinde önemli yere sahiptir. Yirminci yüzyılın başından itibaren sermayenin, devir zamanını hızlandırma güdüsünden kaynaklanan aşırı üretimin tüketilmesi ihtiyacı, toplumsalın temel öğelerinden zamanın, üretimin ve kimliğin sistem tarafından belli biçimde kurgulanarak örgütlenmesini gerektirmektedir. Toplumsal bir olgu olarak tüketim, günümüzde teknoloji ve özellikle de kitle iletişim araçlarıyla sistemin devamlılığını sağlarken, oluşturduğu simülasyon evreninde gerçeği belirlemekte ve onu karın aracı olan metaya dönüştürmektedir. Hem bir endüstri hem de bir sanat dalı olan sinemada gerçek, yeniden üretim ve tüketim döngüsüne girerken egemen ideolojiyi onaylayıcı, mevcut sistemi pekiştirici olabildiği gibi, eleştirel tarzda da üretilebilir. Michael Haneke, filmlerinde sinemanın özdeşleştirici büyüselliğini kırarak, gerçekliği eleştirel tavrıyla yeniden üretir. Bu filmlerde amaçlanan, seyirciye nasıl bir gerçeklik içinde yaşadığının sorgulatılmasıdır. Böylece kapitalist sistemde kilit role sahip olan tüketimden temellenen potlaç ve sinema, aynı zamanda sistemin eleştirisi imkanını da sunmaktadır. Consumption as an action, which both derives from the social structure and determines the social structure lived in, is also an ideological way of communication. This action which can be dealt through the concept of potlatch in the primitive societies, would determine the state of belonging to a group, social statute, political structure and the way of production. Potlatch, which still keeps on existing in civilized, western societies today, has a very important place in the criticism of system with being based on consumption like capitalism but with a different structure from it. From the beginning of the twentieth century, the need for consumption of the excessive production, arising from the drive for accelerating the cycle duration of the capital, requires time, production and identity, which are some of the basic elements of society, to be installed and organized in a certain way by the system. Consumption as a social fact, provides the continuation of the system through particularly technology and mass communication instruments while determining the reality in the simulation universe it has created and turning it into goods which are tools of profit. Reality in cinema, which is both an industry and a branch of art, can be approving the dominant ideology while entering the cycle of reproducing and consuming, hardening the present system, but also can be produced in a criticising way. Michael Haneke, by breaking the identifying magic of the cinema in his films, reproduces the reality with his criticising attitude. The aim of these films is, making the viewers question what kind of a reality they live in. Thus, both potlatch and cinema, built upon consumption which has a key role in the capitalist system, also provide an opportunity for the criticism of the system.