Ortaöğretim 9. sınıf tarih ders kitaplarının niteliği hakkında öğretmen ve öğrenci görüşlerinin değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırmada ortaöğretim 9. sınıf tarih ders kitapları incelenmiş, uygulanan anket çalışmaları ile birlikte 9. sınıf öğrencilerinin faydalandıkları, tarih öğretmenlerinin de okuttukları tarih ders kitapları hakkındaki görüşleri tespit edilmiş ve yorumlanmıştır. Ders kitapları; eğitim ve öğretimin sistemli bir şekilde sunulabilmesi için öğretmenlerimize ve öğrencilerimize rehber niteliğindeki, önemli bir materyaldir. Ve hala okullarımızda başvurulan tek ve en önemli kaynaktır. Bu durum, ders kitaplarının daha nitelikli ve daha kaliteli hazırlanmasını zorunlu hale getirmektedir. Tarih dersinin bireyi topluma hazırlayacak ve kazandıracak konuları ele alması, tarih ders kitaplarının önemini daha da artırmaktadır. Genel olarak ders kitaplarına baktığımızda bazılarının Talim Terbiye Kurulu’ndan geçmesine rağmen önemli eksikliklerinin bulunduğunu görmekteyiz. Araştırmamızın içeriğini oluşturan tarih ders kitapları ise öğretmen ve öğrenci açısından bekleneni verememektedir ve çağdaş tarih ders kitapları ölçütlerini tam olarak karşılayacak nitelikte değildir. Çalışmamın bir bölümünde ders kitaplarının eğitim ve öğretimimiz açısından yeri ve önemi belirtilirken, çalışmanın esasını, 9. sınıf tarih ders kitapları üzerinde yapılan incelemeler ile öğretmenlere uygulanan tam yapılandırılmış görüşme formu ve öğrenci anketleri doğrultusunda, okullarımızda genel itibariyle tek materyal olarak kullanılan tarih ders kitaplarındaki tespit edilen bazı eksiklikler oluşturmaktadır. Öğretmen ve öğrenci anket çalışmalarında ortaya çıkan cevapların birbirleriyle paralellik göstermeleri dikkat çekicidir. Yapılan anket çalışması sonucunda; öğretmenlerin, ders kitaplarının şuan ki program çerçevesinde öğrenciye sistemli bilgi sunmada önemini kabul ettiklerini yalnız, eksiklerinin olduğunu, bunu da kitabın hem görsel hem de içerik açısından öğrencinin ilgisini çekecek yeterlilikte hazırlanmaması gerçeğine bağlamaktadırlar. Ders kitabı dışında farklı materyallere ihtiyaç duyulduğu, artık tarih ders kitabının, tarih programının uygulanmasında tek başına öğretmen ve öğrenciye yetmediği sonuçlardan anlaşılmaktadır. Kaynakların yeterliliği hususunda çoğunluğun olumlu düşünmesinin yanında, üslûp açısından seviyeye uygun anlatımda eksikliklerin olduğu da ifade edilmiştir. Ayrıca anlatımda çoklu yaklaşımdan ziyade tek doğrunun hâkim olduğu, öğrencilerin tarihsel eleştiri ve düşünsel yeteneklerinin zayıf bırakıldığı anlaşılmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda piyasaya sürülen 9. sınıf tarih ders kitaplarının belli yönlerde eksiklerinin olduğu öğretmenlerin ve öğrencilerin bu durumun farkında oldukları söylenebilir. Ders kitaplarının önemli bir eğitim ve öğretim aracı olarak kabul edildiği ülkemizde daha nitelikli, daha kaliteli kitaplar yazılması hem öğrencinin derse ilgisini arttıracak hem de eğitimdeki başarıyı olumlu yönde etkileyecektir. Bu bilgiler doğrultusunda tarih öğretmenleri, ders kitabı yazarları, yayınevleri ile M.E.B ve alanda araştırma yapacaklara önerilerde bulunulmuştur.

In this research, 9th grade historytextbooks (high school) were studied; the opinions given by both history teachers and the students were the results of the applied polls were revealed and interpreted. The textbook is such an important material that guides both teachers and students to present the education and instruction in a systematic way. It is still the unique and the most important source material applied in our schools. Due to this situation, preparing more quality and qualified textbooks becomes a compulsory issue. Involving the subjects that prepare an individual for the society makes the history textbooks more important. When we think about the textbooks in general even though the most of them approved by the Training Committee (T.T.K.) we see that they are lacking significant points. The history textbooks which form the content of our research, can not meet the expectations of both the teachers and the students and they have not got a quality to meet the criteria of the contemporary history textbooks exactly. In a part of my study the importance of the textbooks on education and instruction is stated. The main part of my study consists of the researches on the 9th grade history textbooks and some lacking points of the existing textbooks used in our schools as the only material with respect to the poll carried out on both teachers and students. The similarity of the answers both given by the students and the teachers in the poll study attracts attention. The result of the poll study indicates that the teachers assume the importance of the textbooks in presenting the systematic knowledge to the students with in the boundaries of present program and this is connected to the truth of being insufficient in content and visual aspects to arouse the interests of the students. It is also stated that some other materials are needed in addition to the textbooks. The results indicate that the textbooks are not sufficient for both the teachers and the students in practicing the history program. Besides thinking positively on the sufficiency of the sources the majority of the participants stated the insufficiency of exposition according to the level of the students. In addition, the domination of the only one truth in exposition has been preferred to the multiple approaches. This attitude weakens the historical criticism and intellectual abilities of the students. It can be said that the 9th grade history textbooks that are put on the market are lacking in some ways and both the teachers and the students are aware of this situation. As for being an important material of the education and instruction in our country, the quality textbooks must be written so as to increase the students’ level of interest and success. It has been proposed to the history teachers, textbook authors, publishing houses, Ministry of Education and the researchers with respect to the interpretations. ZET.......ii ABSTRACT.........................................................................................................................iii KISALTMALAR..............................................................................................................viii TABLOLAR LİSTESİ.......................................................................................................ix BÖLÜM I I. GİRİŞ .......1 1. 1. Problem Durumu.......3 BÖLÜM II İLGİLİ ARAŞTIRMALAR.......8 2. 1. Kitap Kavramı................................................................................................................8 2. 1. 1. Eğitsel Amaçlı Kitapların Genel Özellikleri....................................................11 2. 2. Ders Kitabı Kavramı....................................................................................................12 2. 2. 1. Ders Kitapları ve Önemi.....13 2. 2. 2. Eğitimde Tek Ders Kitabı Uygulaması.....15 2. 2. 3. Eğitimde Çok Ders Kitabı Uygulaması…………………………………........16 2. 2. 4. Ders Kitapları ve Diğer Eğitim Araçları…………………………………......16 2. 2. 5. Ders Kitaplarının Hazırlanması ve Olması Gereken Nitelikleri…………......17 2. 2. 6. Milli Eğitim ile Talim ve Terbiye Kurulu’nun Ders Kitapları İle İlgili Amaç ilkeleri ………………………………………………………………………………….....19 2. 2. 7. Kapsamlı Bir Ders Kitabının Özellikleri…………………………………......20 2. 2. 7.1. Kapsamlı Bir Ders Kitabının Sağladığı Faydalar.....21 2. 2. 8. Ders Kitabının Bazı Sakıncaları.....22 2. 2. 9. Ders Kitabı Seçimi Ve Ders Kitabı Seçiminde Ölçütler.....23 2. 3. Tarih Dersi ve Tarih Öğretimi.....25 2. 3. 1. Tarih Kavramı……………………………………………………………......25 2. 3. 2. Tarih Öğretimi……………………………………………………………......26 2. 3. 2. 1. Tarih Öğretiminin Amaçları……………………………………….29 2. 3. 2. 1. 1. Tarih Öğretiminin Disiplin içi Amaçları.....................32 2. 3. 2. 1. 2. Tarih Öğretiminin Disiplin Dışı (sosyal) Amaçları.....34 2. 3. 2. 2. M.E.B. ilgili Kararları Gereğince Ortaöğretim Kurumlarında Tarih Dersinin Genel Amaçları………………………………………………………………......36 2. 3. 3. XXI. yy.’da Tarih Öğretiminin Amaçları........................................................37 2. 3. 4. AB Kararlarına Göre Tarih Ders Kitabı Kriterleri.....40 2. 3. 5. Çeşitli Ülkelerdeki Tarih Ders Kitaplarına Uluslararası Bir Bakış .....43 2. 3. 6. Tarih Ders Kitabının Etkin Kullanımı.....46 2. 4. Alanda Yapılan Çalışmalar...........................................................................................47 2. 5. Genel Değerlendirme....................................................................................................53 BÖLÜM III YÖNTEM............................................................................................................................58 3.1. Amaç.............................................................................................................................58 3. 2. Araştırmanın Alt Problemleri.......................................................................................58 3. 3. Araştırmanın Önemi.....................................................................................................58 3. 4. Sayıltılar.......................................................................................................................59 3. 5. Sınırlılıklar...................................................................................................................60 3. 6. Araştırmanın Modeli....................................................................................................60 3. 7. Evren............................................................................................................................63 3. 8. Örneklem.....63 3. 9. Veri Toplama Araçları ve Verilerin Toplanması.....63 3. 10. Verilerin Çözümü ve Yorumlanması.....64 BÖLÜM IV BULGULAR VE YORUMLAR.....65 4. 1. Ortaöğretim 9. Sınıf Tarih Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi.....65 4. 2. İnceleme Üzerine Yorumlar........................................................................................66 4. 2. 1. Fiziksel Görünüm............................................................................................66 4. 2. 2. İçerik................................................................................................................68 4. 2. 2. 1. Tarihin Tanımı..................................................................................70 4. 2. 2. 2. Tarihe Yardımcı Bilimler.................................................................71 4. 2. 2. 3. Türk Adının Anlamı.........................................................................73 4. 2. 2. 4. Türklerin İlk Ana Yurdu...................................................................73 4. 2. 2. 5. Anadolu Medeniyeti.........................................................................76 4. 2. 2. 6. Türklerin Tarih Sahnesine Çıkışları Ve İlk Türk Devletleri............77 4. 2. 2. 7. İslâm Tarihi Ve Uygarlığı................................................................79 4. 2. 2. 8. Türk Dünyası....................................................................................81 4. 2. 2. 9. Türkiye Tarihi...................................................................................82 4. 2. 2. 10. Kara, 1994-2003 Baskılarının Karşılaştırılması.............................84 4. 2. 3. Dil ve Anlatım..................................................................................................90 4. 2. 4. Alıştırma ve Değerlendirme.............................................................................91 4. 3. Öğretmenlerden Elde Edilen Bulgular.....92 4. 3. 1. Öğretmenlerin Tam Yapılandırılmış Görüşme Formlarındaki Sorulara Verdikleri Cevaplara İlişkin Bulgular.....92 4. 3. 2. Öğretmenlerin Kişisel Bilgilerine İlişkin Bulgular.....93 4. 4. Öğrencilerden Elde Edilen Bulgular...130 4. 4. 1. Öğrencilerin Anket Formlarındaki Sorulara Verdikleri Cevaplara İlişkin Bulgular...130 4. 4. 2. Öğrencilerin Kişisel Bilgilerine İlişkin Bulgular...131 BÖLÜM V SONUÇ: TARTIŞMA VE ÖNERİLER...162 5. 1. Öğretmenlerin Tam Yapılandırılmış Görüşme Formlarındaki Sorulara Verdikleri Cevaplara İlişkin Elde Edilen Sonuçlar..............................................................................163 5. 2. Öğrencilerle Yapılan Anket uygulamasından Elde Edilen Sonuçlar.........................164 5. 3. Öneriler.......................................................................................................................167 5. 3. 1. Tarih Öğretmenleri İçin Öneriler...................................................................167 5. 3. 2. Ders Kitabı Yazarları ve Yayınevleri İçin Öneriler.......................................168 5. 3. 3. M.E.B.’na Öneriler.........................................................................................169 5. 3. 4. Alanda Araştırma Yapacaklar İçin Öneriler...................................................170 5. 3. 5. İyi Bir Ders Kitabı Nasıl Olmalıdır? Konusunda Öneriler………………….171 KAYNAKÇA....................173 EKLER...179 Ek: 1. Orta Öğretim Dokuzuncu Sınıf Tarih Ders Kitaplarının İncelenmesi İle İlgili Tablo……………………………………………………………………………………..180 Ek: 2. İncelenen kitapların resimleri……………………………………………….184 Ek: 3-a. Öğrenci Anket Çalışması Örneği...................................................................185 Ek: 3-b. Öğretmenlerle İlgili Tam Yapılandırılmış Görüşme Formu Örneği.............193 Ek: 4. Anket çalışması için alınan izin belgeleri……………………………………202 ÖZGEÇMİŞ......................................................................................................................205