İslâm Hukuku’na göre şirketlerin faaliyet alanları bakımından borsa işlemlerinin hükmü

Abstract

İSLÂM HUKUKU’NA GÖRE ŞİRKETLERİN FAALİYET ALANLARI BAKIMINDAN BORSA İŞLEMLERİNİN HÜKMÜ Günümüz finansında borsa işlemleri büyük bir önem arz etmektedir. Borsa işlemleri içinde de hisse senedi alım-satımı konusu İslâmî finans ilkelerine uygunluk bakımından araştırma konularının başında gelmektedir. Hisse senedi işlemlerini İslâmî finans ilkelerine uygunluk bakımından incelediğimizde öz ve nitelik olmak üzere iki açıdan değerlendirildiğini görürüz. Öz açısından değerlendirmede bir menkul kıymet olarak alım satıma konu olup olamayacağı incelenir. Nitelik açısından değerlendirmede ise sahiplerine sağladıkları haklar ve yükledikleri sorumluluklar ile hisse senedini çıkaran şirketin faaliyet alanı bakımından fıkhî incelemeye tabi tutulur. Bu faaliyet alanlarının İslam’a göre meşru olup olmaması değerlendirmedeki ana unsurdur. Çünkü hisse senetleri bir ortaklık belgesini temsil eder. Hisse senedi sahibi, şirketin ortağı olarak bütün ortaklık haklarından faydalandığı gibi o şirketin yapmış olduğu faaliyetlere de ortak olur. Bu sebeple şirketin faaliyet alanının yanında gelir ve giderlerindeki haram kazançların miktarları da incelemeye tabi tutulur. Günümüzde katılım endeksleri için de bu miktarlar önemlidir. Katılım endekslerine girecek şirketler için fıkıh kurullarının belirlediği farklı oranlar mevcuttur. Bu konuda çok sayıda ilmî toplantı ve sempozyumlar yapılmasına rağmen ittifak edilen bir görüş ortaya çıkmadığı görülmüştür. Biz tezimizde hisse senetlerini çıkaran şirketlerin faaliyet alanları bakımından hükmünü ve katılım endekslerine girecek şirketler için fıkıh kurullarının belirlediği farklı oranların dayandığı delilleri incelemeye çalıştık. Şirketlerin faaliyet alanlarının karışık olması sadece faizle ilgili olmamasına rağmen faiz konusuna yoğunlaşıldığını tespit ettik. Bu konuyla ilgili daha kapsamlı çalışmalar yapılmasına ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Hukuku, İslâm iktisadı, borsa, faiz, hisse senedi, helâl hisse senetleri, karışık hisse senetleriABSTRACTPROVİSİON OF EXCHANGE TRANSACTİONS ACCORDİNG TO THE FİELDS OF ACTİVİTY OF COMPANİES ACCORDİNG TO ISLAMİC LAW Stock market transactions are of great importance in today's finance. The subject of stock trading is one of the research topics in terms of compliance with Islamic finance principles. When we examine stock transactions in terms of compliance with Islamic finance principles, we see that they are evaluated in two aspects, namely essence and quality. In the self-evaluation, it is examined whether it can be traded as a security. In terms of quality, the rights and responsibilities they provide to the owners and the field of activity of the company issuing the shares are subject to fiqh review. Whether these fields of activity are legitimate according to Islam is the main factor in the evaluation. Because stocks represent a partnership document. As a shareholder of the company, the shareholder benefits from all partnership rights as well as becomes a partner in the activities of that company. For this reason, in addition to the company's field of activity, the amounts of haram earnings in income and expenses are also subject to examination. Today, these amounts are also important for participation indices. There are different rates determined by fiqh boards for companies that will enter participation indices. Although many scientific meetings and symposiums have been held on this subject, it has been seen that no consensus has emerged. In our thesis, we tried to examine the provisions of the companies issuing the stocks in terms of their fields of activity and the evidence on which the different rates determined by the fiqh boards for the companies that will enter the participation indices are based. Although the complexity of the companies' fields of activity is not only about interest, we have determined that the focus is on interest. It is seen that there is a need for more comprehensive studies on this subject. Islamic Law, Islamic economics, stock market, interest, stock, halal stocks, mixed stocks