Türk sigortacılık sektöründe uluslararası iç denetim standartlarına uyum ve etkinlik üzerine bir model önerisi

Abstract

Karşılıklı güven ilişkisine dayanan ve iyi niyet prensibiyle hareket eden sigorta sektörü, yapısı gereği şeffaflık, doğruluk ve etik sorumluluk gerektiren bir sektördür. Sigortalı ile sigortacı arasındaki bu güven temelli ilişki, ancak tüm süreçlerin dürüst, hesap verebilir ve mevzuata uygun şekilde yürütülmesiyle sürdürülebilir. Dolayısıyla özellikle sigorta şirketleri için uluslararası iç denetim standartlarına uygun ve risk odaklı yaklaşımla sürdürülen bir iç denetim fonksiyonun varlığı oldukça önem taşımaktadır. Bu amaçla çalışmada ilk olarak bir “İç Denetim Rehberi” tasarlanmış, sonrasında ise sektörün mevcut durumunu ortaya koymak amacıyla anket araştırması yapılmıştır. Çalışmanın bilimsel katkısı birbirini tamamlayıcı nitelikte olan her iki uygulamanın bir araya gelmesiyle hem mevcut durumu tespit etmek hem de geleceğe yönelik pratik bir araç sunmakla ikiye katlanmaktadır. Uluslararası iç denetim standartlarına olan uyum skorunu ve bu skoru etkileyen faktörleri tespit etmek için yapılan anket araştırması sonucunda toplanan veriler Jamovi analiz edilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi yöntemiyle değişkenler belirlendikten sonra çoklu regresyon yöntemi uygulanmıştır. Genel uyum skoruna göre sigorta şirketlerinin iç denetim faaliyetlerini büyük ölçüde standartlara uyumlu olarak gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Analiz sonuçlarına göre yönetim desteği, etik uyum ve denetim planlaması faktörleri, iç denetim etkinliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif etkiler göstermiştir. Bulgulara göre uyum skoru üzerinde en etkili olan faktör “Amaç, Yetki ve Sorumluluk”ların benimsenmesi olurken, raporlama süreçlerinin genel uyum algısı üzerindeki etkisi sınırlı kalmıştır. Sonuçlar, Türk sigorta sektörünün büyük ölçüde uluslararası standartlara uyum sağladığını, ancak raporlama, bağımsızlık, mesleki özen ve yeterlilik gibi bazı alanlarda geliştirmeye açık yönlerin bulunduğunu ortaya koymuştur.

The insurance sector, which is based on mutual trust and acts in good faith, is a sector that requires transparency, accuracy, and ethical responsibility due to its structure. This trust-based relationship between the insured and the insurer can only be sustained if all processes are conducted in a fair, accountable, and legally compliant manner. Therefore, the existence of an internal audit function that is compliant with international internal audit standards and conducted with a risk-based approach is of great importance, especially for insurance companies. To this end, an “Internal Audit Guide” was first designed, followed by a survey to reveal the current state of the industry. The scientific contribution of the study is doubled by bringing together the two complementary applications to both identify the current situation and provide a practical tool for the future. The data collected from the survey research conducted to determine the compliance score with international internal audit standards and the factors affecting this score were analyzed using the Jamovi program. After the variables were determined using exploratory factor analysis, multiple regression analysis was applied. It was concluded that insurance companies largely conduct their internal audit activities in compliance with the standards, based on the overall compliance score. According to the analysis results, management support, ethical compliance, and audit planning factors had statistically significant and positive effects on internal audit effectiveness. According to the findings, the most influential factor on the compliance score was the adoption of “Purpose, Authority, and Responsibility,” while the effect of reporting processes on the overall perception of compliance was limited. The results reveal that the Turkish insurance sector is largely compliant with international standards, but there are areas for improvement in areas such as reporting, independence, professional care, and competence.