Türkiye’deki televizyon yayınlarında belgesel filmler ve sorunları

Abstract

Türkiye'de, etkili bir kitle iletişim aracı olan televizyonların, belgesel filmlere yaklaşımını tespit edip bu alandaki mevcut sorunları irdelemek ve çözüm önerilerini belirtmek üzere yapılan bu çalışmada öncelikle; belgesel sinemanın ne olduğunu anlamak için, belgesel filmin tanımını, türleri, türlerin özellikleri ve belgesel filmin amacını belirterek konuya başlanmıştır. Geleceğin yeniden yarıtılması diye de tanımlanan belgesel filmin pek çok tanımı yapılmış ve yine çeşitli nedenlerle pek çok türe yer verildiği anlaşılmıştır. Yapılan tanımların ve sınıflandırmaların, özellikle gelişen teknoloji ve değişen tekniklerden dolayı yeniden gözden geçirilmesi ve sınflantdırmaların yeniden yapılması gereği ortaya çıkmıştır. İnsandan yana tavır alma ve baskıcı tutumlara muhalif olma yanıyla kendini gösteren belgesel filmin; gerçeği yansıtmak, bilgilendirmek-eğitmek-tanıtmak, insanın duygusal-zihinsel etkinliklerini harekete geçirerek toplumsal belleği oluşturmak gibi çok önemli sayılan amaçları değişmemiştir. İkinci bölümde; Türkiye'deki belgesel filmin doğuşundan başlayarak günümüze değin gelişim süreci ve kamu yayıncılğı yapan TRT kurumunun televizyonlarında, belgesel filmlerin yayınlanması ve sorunları incelenmiştir. Yapılan araştırmada; TRT'nin bir belgesel film politikası olmadığı, kültürel programların içinde belgesel izlencelerin yer aldığı ve yapılan yayınlanan belgesel izlencelerin öğretim-tanıtım amaçlı olduğu belirlenmiştir. Tarih, toplumsal içerikli belgesel izlencelerin, TRT'nin ilk yıllarında yapılıp yayınlandığı anlaşılmıştır. TRT'nin özerk olmayan yapısının nitelikli belgesel film yapım ve yayınını olumsuz etkilediği, yasal anlamda daha özgürlükçü ve yeni düzenlemelerin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Belgesel yapımlarını kurum içi gerçekleştiren TRT'nin, yasalarda mevcut olan sponsorluk hakkını kullanması ve yayınlarda yabancı belgesel filmlere daha az yer vermesi, yerli -yabancı belgesel dengesini yerliden yana kullanması gerektiği sonucu ortaya çıkmıştır. Belgesel yapım-yayın konusunda pek çok sorunu olan kurumun öncelikle bir belgesel film politikası belirlemesi gereği ve kamu yararı gözeterek yayın yapmanın gereği olarak belgesel filmlere daha fazla önem vermek durumunda olduğu vurgulanmıştır. Üçüncü ve son bölümde; 1990'lı yıllarda kurulmaya başlayan Özel TV kanllarının belgesel filme yaklaşımı, belgesel filmin ülkemizde gelişimini engelleyen nedenler, sorunları ve çözüm önerileri ile yerli-yabancı audiovisuel kurumlar ve belgesel film alanında sivil bir örgütlenme olan Belgesel Sinamacılar Birliği 'nin tanıtımı konularına değinilmiştir. Türkiye'de belgesel filmin gelişimini engelleyen nedenler maddeler halinde sıralandıktan sonra, özel-kamu kurum-kuruluşların belgesel film alanındaki çalışmaları araştırılmıştır. Belgesel film için bir cennet ülke durumundaki Türkiye'nin ne yazık ki kaynaklarının iyi değerlendirilmediği, adı geçen kurum ve kuruluşların yeterince destek olamadıkları anlaşılmıştır. Belgesel alanda faaliyet gösteren kurum ve kurulşların faaliyetleri vergi dışı tutulursa bu alana yatırımların artacağı ortak görüşler arasındadır. Bu güne değin bireysel çabalarla yapılmaya çalışılan belgesel filmlerimizin, teknik kalitenin ve standartların düşük olması nedeniyle dış pazarlara açılamadığı bir gerçektir. Ayrıca, Avrupa Topluluğu başta olmak üzere dünyanın diğer audiovisuel kurumları ile yeterince işbirliği yapılmadığı için, yurtdışında satılamadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle devlet bazında resmi örgütlenmenin oluşumunu beklemenin yarar getirmediği dolayısıyla belgesel sinema alanına sahip çıkacak sivil örgütlenmelerin gereklililği üzerinde durulmuştur. Nihayet Mart 1997 tarihinde ilk ulusal konferansını gerçekleştiren Belgesel Sinemacılar Birliği hakkında bilgi verilmiştir. Pek çok kaynak araştırılarak, ilgili kurum ve kişilerle görüşülerek hazırlanla bu çalışmanın, pek çok sorunla boğuşan belgesel sinemamızın sorunlarını tespit ve çözümünde yardımcı olacağına inanılmaktadır.

ABSTARCT The aim of the study is to determine the approaches of television channels which are very influential mass communication media mean in Turkey, to the documentary films, and to analyze foregoing problems, and then to propose solutions for them. But first of all, the thesis started with giving definitions, types of documentary films to understand what is the documentary film. A lot of definitions of documentary film which is also defined as Recreation of Reality are in place, and due to some reasons it understood that tthere are a lot of types of documentary films. It is required that given definitions and classifcations must be modified especially due to development in technology and techniques. There are no very important changes in the aims which are reflecting reality, informing-educating-introducing, setting the human's emotional-intellecctual activities in motion to found communal memory, of documentary film that shows itself as at the side of humanity and against to opressive attitude. In the second chapter, the birth and the development of documentary film in Turkey up to today is investigated and the broadcasting of documentary films at state controlled TRT (Turkish Radio and Televisions) that conducts public broadcasting is evaluated. It is found that TRT has no documentary film politics and they are a type of teaching-introducing aimed documentries.Communal and historical content documentries had been produced and broadcasted in the first years of TRT's foundation. It is pointed out that of state controlled structure of TRT have being affected the qualified documentary film's production and broadcast in the negative way and taking some legislative steps which aims to promote more freedom is suggested. It is suggested that TRT must broadcast more home produced documentary films which results in a shift in the balance towards home produced documentaries. It is emphasized that TRT must have documentary film policy and TRT must give more importance to the documentaries. In the third last chapter, the approaches of private TV channels that have being founded since 1990, to the documentary film's productions and broadcasting, and reasons of problems that prohibiting improvements of documentary films, and nongovermental BSB (Documentary Moviemaker Union) are investigated. It is pointed out that private TV channels also have no documentary policy and they have prefered broadcasting entertainment programs to documentaries due to commercial reasons and getting better rating. They are broadcasting documentaries as a time filling element. Also, some of them do not broadcast docuumentaries at all. It is a common idea that if the activities of organization that finance or supports documentary film's production were not taxed, the investments would increase. It is a fact that from the begining up-to-day documentary film in Turkey are being produced by the individual effords that are not enough to sell them to the abroad market due to low technical qulity and standarts, and also due to lack of sufficient cooperation with Europen Community and other world's audiovisual organizations. Eventually, there is no need wating for official organization, so documentary film area needs private organizations like BSB that held its first national conference in March 1997. It is beleived that this study which is prepared by inspecting lots of resources and by interviewing with relevant people and organizations could be helpful for our documentary film sector that faced with lots of problems and could be hellpful in determining problems and in their solutions.