Türk dış politikasında Turgut Özal etkisi Türkiye Körfez İşbirliği Teşkilatı ilişkileri

Abstract

Türk dış politikasında Turgut Özal etkisi Türkiye Körfez İşbirliği Teşkilatı ilişkileri Bu çalışma, Turgut Özal döneminde Türkiye’nin iç ve dış politika dinamiklerini bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. 1983-1993 yılları arasında, ANAP iktidarı ile birlikte Türkiye’de siyasi ve ekonomik alanlarda köklü dönüşümler yaşanmıştır. İç politikada demokratikleşme ve sivilleşme politikaları, ekonomik dönüşüm, kalkınma politikaları ile idari reformlar öne çıkarken; dış politikada aktif, çok boyutlu, çok yönlü, ve risk almaya yatkın bir yaklaşım benimsenmiştir. Tezin odak noktası, Turgut Özal’ın liderliğinin, iç politikalarının ve ekonomik diplomasi yaklaşımının Türk dış politikasını nasıl şekillendirdiğini ve bunun Türkiye- Körfez İşbirliği Teşkilatı(KİK) ve üye ülkelerle geliştirilen diplomatik ve ekonomik ilişkilere nasıl yansıdığını ayrıntılı biçimde ortaya koymaktır. Bu araştırma, lider düzeyli dış politika analizi ve neoklasik realizm yaklaşımına göre yürütülmüş, çalışmada nitel ve nicel araştırma modelleri ile tarihsel analiz ve içerik çözümlemesi yöntemleri kullanılmıştır. Diğer taraftan bu çalışmada MGK ve TBMM tutanakları, Resmi Gazete, resmi devlet kurumlarından alınan belgeler ve veriler ile dönemin basın arşivleri gibi birincil kaynaklar temel kaynak olarak kullanılmıştır. Dönemin ve araştırma konusunun daha iyi aydınlatılabilmesi amacıyla; birincil kaynaklarda dışında akademik çalışmalar, kitaplar ve hakemli dergiler ile web kaynaklarından da yararlanılmıştır. Bu yönüyle bu çalışma, iç ve dış politikanın karşılıklı etkileşimini Türkiye- KİK ilişkilerini liderlik perspektifiyle değerlendirmesi bakımından literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Araştırma; Özal’ın liderliğinin ve ekonomik diplomasi politikasının Türkiye’yi bölgesel bir aktörden küresel ölçekte iddialı bir ülke konumuna taşıdığını; dış politikada aktif, çok boyutlu, çok yönlü politikalar geliştirdiğini, özellikle Körfez ülkeleriyle kurulan diplomatik ve ekonomik ilişkilerin, Türkiye’nin enerji güvenliğini, ticaret hacmini ve stratejik konumu artırdığını ortaya koymaktadır.The impact of Turgut Özal on Turkish foreign policy : Turkey–Gulf Cooperation council relations This study examines Turkey’s domestic and foreign policy dynamics during the Turgut Özal era through a holistic approach. Between 1983 and 1993, under the governance of the Motherland Party (ANAP), Turkey underwent profound transformations in political and economic spheres. While democratization and civilianization policies, economic transformation, development strategies, and administrative reforms came to the forefront in domestic politics, foreign policy was characterized by an active, multidimensional, versatile, and risk-prone orientation. The thesis focuses on how Turgut Özal’s leadership, domestic policies, and approach to economic diplomacy shaped Turkish foreign policy, and how these dynamics were reflected in Turkey’s diplomatic and economic relations with the Gulf Cooperation Council (GCC) and its member states. The research is conducted within the framework of leader-level foreign policy analysis and neoclassical realism, employing both qualitative and quantitative research models alongside historical analysis and content analysis methods. Primary sources such as records of the National Security Council (MGK) and the Turkish Grand National Assembly (TBMM), the Official Gazette, documents and data obtained from official state institutions, and press archives of the period serve as the main corpus of evidence. To provide a more comprehensive understanding of the era and research subject, academic studies, books, peer-reviewed journals, and web-based sources were also utilized. In this respect, the study offers an original contribution to the literature by analyzing the reciprocal interaction between domestic and foreign policy in the context of Turkey–GCC relations through the lens of leadership. The findings demonstrate that Özal’s leadership and economic diplomacy elevated Turkey from a regional actor to an ambitious global player; that he advanced an active, multidimensional, and versatile foreign policy; and that diplomatic and economic ties with Gulf countries significantly enhanced Turkey’s energy security, trade volume, and strategic standing.