Türkiye serbest bölgelerinin analizi

Abstract

Dış ticaret politikalarında, özel bir dış ticaret rejimi olan serbest bölgeler önemli bir araç olarak öne çıkmaktadır. Serbest bölgeler, ülke siyasi sınırlarında bulunmakla beraber, dış ticaret, vergi ve gümrük mevzuatı açısından gümrük hattı dışında sayılan, ticari ve sınai faaliyetlere özel teşviklerin sağlandığı ve ülkenin diğer kısımlarından fiziki olarak ayrılmış yerlerdir. İşletmelere çok çeşitli rekabet avantajları sağlayan serbest bölgeler, ülke ekonomisine önemli etkilerde bulunmaktadır. Dış ticaret teorisinde serbest bölgelerin ülke ekonomisine etkisi Heckscher-Ohlin Teorisi ile açıklanmaktadır. Serbest bölgeler ülke ekonomisine olumlu etkilerde bulunmak amacıyla kurulmaktadır. Türkiye’de 1985 yılında 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu yürürlüğe girmiş ve böylece serbest bölgeler kurulmaya başlanmıştır. Kanunda açık bir şekilde belirtildiği şekilde Türkiye’de serbest bölgelerin kurulma amaçları ihracat için yatırım ve üretimi artırmak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli bir şekilde temin etmek, dış finansman ve ticaret imkanlarından daha fazla yararlanmak olarak ortaya konmuştur. Türkiye, 1980’den bu yana ihracata dayalı kalkınma modelini benimsemiştir ve dış ticaret hacmi her yıl biraz daha artmıştır. Serbest bölgelerin bir dış ticaret rejimi olması noktasında Türkiye ekonomisindeki yeri ve dış ticarete katkısı göz ardı edilemez. Ancak serbest bölgelerin amaçlarına ulaştığı da söylenemez. Serbest bölgelerde faaliyet gösteren yabancı yatırımcı sayısı ve bunların kiracı ya da yatırımcı olması, serbest bölgelerde sağlanan istihdam, serbest bölgelerdeki ticaret hacmi ve ticaretin yönü, serbest bölgelerdeki ticaretin ülke dış ticaretine oranı gibi veriler incelendiğinde Türkiye’deki serbest bölgelerin kuruluş amaçlarına ulaşmadığı ortaya çıkmaktadır. Free zones as a special foreign trade regime are an important instrument in foreign trade policy. Free zones are defined as special regions within the country that are deemed to be outside of the customs border and where the valid regulations related to foreign trade and other financial and economic areas are either not applicable, are partly applicable. Free zones are also the regions where a more convenient business climate is provided in order to increase trade volume and export for certain industrial and commercial activities as compared to other parts of country. Free zones provide to companies more advantages to compete on trade. In international economics theory the effects of free zones to country economy are explained with Heckscher-Ohlin Theory. Free zones are established with the objective that providing positive effect to country economy. In Turkey, Free Zones Law is valid since 1985. The objectives of free zones are defined obviously in this law. Free zones establishes in Turkey with the objectives of free zones in Turkey are increasing export-oriented investment and production, accelerating the entry of foreign capital and technology, procuring inputs of the economy in an economic and orderly fashion, increasing the utilization of external finance and trade possibilities. By analyzing data about free zones, it is clear that the objectives of establishing free zone are not reached.