İlk İzhar Şerhi Muslihuddin Ulamışi’nin Keşfü’l-Esrar’ı: (inceleme ve edisyon kritik)

Abstract

Arap Dili öğretiminin, sistematik bir yapıya kavuştuğu kurumların başında şüphesiz Osmanlı medreseleri gelmektedir. Altı asır boyunca bu eğitim kurumlarında Arapça öğretimi vermiş olan Türkler, aynı zamanda Arap morfolojisi ve sentaksının sistematize edilmesinde de büyük roller oynamışlardır. Özellikle bu dil âlimlerinden Mehmed Birgivî, Arap Sentaksına dair yazmış olduğu İzhâr isimli eseriyle Arapça öğretiminde yeni bir çığır açmıştır. Birgivî'nin getirmiş olduğu sadeleştirme ve sağlam bir mantık düzlemine oturacak şekilde sentaks konularını sınıflandırma hareketi, ilim çevrelerinde derin yankı uyandırmış ve çok büyük bir kabul görmüştür. Bundandır ki yüzlerce yıl medreselerde okutulmuş olan bu esere birçok Osmanlı âlimi tarafından şerh yazılmıştır. Sayıları kırkı aşan bu şerh çalışmalarının ilkini ise Birgivî'nin bizzat kendi talebelerinden olan Muslihuddin Ulamışî'nin Keşfü'l-Esrâr isimli eseri oluşturmaktadır. 16. yüzyılda İzmir dolaylarında yaşamış olan yazarın bu eseri, Bosna'dan Arabistan'a varıncaya kadar geniş bir coğrafyada büyük bir ilgi görmüş ve birçok eğitim kurumunda Arap nahvinin ( sentaksının ) öğretiminde yardımcı ders kitabı olarak okutulmuştur. İşte biz bu çalışmamızla; ilk İzhar şerhi olma özelliğine sahip bu eseri, elimizden geldiği kadar ilim dünyasına tanıtmayı ve bir parça olsun Osmanlı medreselerindeki Arapça öğretimine ışık tutmayı hedefledik. The Ottaman madrasahs certainly are one of the most important instituon that systematized the education of Arabic. Turks who taught Arabic in these schools along six centuries had a big roles in the activity of putting rules in the morphology and syntax of Arabic in order. Especially, from these Turk schobars Mehmed Birgivi opened a new road in the education of Arabic by his book Izhar that he wrote it about syntax of Arabic. This act of the purification and the classification in the grammar subjects had big repercussions and had won approval in the scholarly surroundings. For this reason, a lot of Ottoman linguists wrote many commentarys on Izhar which had been thaught in the madrasahs during hundreds of year. The first commentary of Izhar is Keshfu'l-Esrar that had been wroten by Muslihuddin Ulamishi who was student of Birgivi. Ulamishi lived in the environments of Izmir in the sixteenth century. This Ulamıshi's work attracted a big attention in a wide geography which included many lands from Bosnia to Arabia. This commentary also had been made read to teach the grammar of Arabic in the Ottaman schools. So, with this our study, we have aimed to explain Keshfu'l-Esrar to the world of science and to shine a light on the education of Arabic in the Ottaman madrasahs as much as we could.