Rusya Türklerinin Almanya'daki siyasi ve basın-yayın faaliyetleri (1950-1985)

Abstract

Rusya Türklerinin Almanya ile olan ilişkisinin mazisi oldukça eskidir. Türkiye dışında oluşan muhaceret hayatının önemli bir bölümü bu ülkede yaşanmıştır. Almanya, Rusya’da görülen istibdat devirlerinde ve çeşitli sebeplerle oluşan memnuniyetsizlikte Türk kökenli aydınların eğitim, basın-yayın faaliyetleri hatta sürgün gibi sebeplerle tercih ettikleri ülkelerin başında gelmiştir. Üstelik I. Dünya Savaşı sırasında Rus Çarlığı’nın ordusundan, II. Dünya Savaşı sırasında da Sovyet ordusundan alınan esirlerin çoğunun Rusya Türklerinden oluşması bu ilişkiye sadece gönüllü değil aynı zamanda zorunlu bir vaziyet de kazandırmıştır. Almanya’nın Kırım, Kafkasya ve Türkistan politikalarının varlığı da eklenince çok uzun yıllar boyunca durmaksızın gelen göçmenlerle beslenen bu ilişki neticesinde 1950’li yıllarda Batı Almanya’da önemli bir nüfusu oluşturdukları görülmüştür. Soğuk Savaş yıllarına denk gelen bu süreç müstakil bir incelemenin konusu olmamıştır. Rusya Türklerinin Batı Almanya’da bulunma sebepleri ve ortaya koydukları basın-yayın faaliyetleri üzerinde durulmamış, II. Dünya Savaşı’ndan sonra buradaki varlıkları tamamen unutulmuştur. Oysa Rusya Türkleri bu yıllarda kendi vatanlarında veya Türkiye’de gösterdikleri faaliyetlerden çok daha fazlasını Batı Almanya’da gerçekleştirmişlerdir. Her iki dünya savaşı döneminde onların faaliyetleri askerî ya da siyasî açıdan incelenmiş bunun dışında kültürel faaliyetler ve neşriyat hakkında yeterli çalışma yapılmamış, savaştan sonra ortaya konan oldukça fazla sayıdaki bilimsel ve akademik çalışma, yayınlanan süreli yayınlar ve içerisinde bulundukları anti Bolşevik kuruluşlardan bahsedilmemiştir. Bu eksikler neticesinde çalışma Rusya Türklerinin Almanya’daki faaliyetlerini I. Dünya Savaşı’ndan başlamak üzere Soğuk Savaş yıllarının sonuna kadar takip etmeyi, onların eylemlerini yönlendiren olayları ortaya koyarak temelde daha önce değinilmemiş bir konu olarak Soğuk Savaş yıllarında Batı Almanya’da bulunan Rusya Türklerinin Sovyetler Birliğini Öğrenme Enstitüsü ile Voice of America ve Radio Liberty’deki varlıklarını, buradaki yayın faaliyetlerine katkılarını açıklamayı amaçlamaktadır. Bu hedef ile hazırlanan çalışma her iki savaş döneminde Rusya Türklerinin, Almanya’nın süreklilik arz eden İslam politikası içerisindeki yerini hatırlatarak onların Soğuk Savaş döneminde neden burada kalmaya devam ettiklerini, Sovyet çalışmalarının merkezini oluşturan Münih’teki propaganda kuruluşlarda aldıkları rolü ve Sovyetolojiye olan katkılarını ortaya koyacaktır.

The relations of the Turks of Russia with Germany are quite old. A significant part of the immigration life outside of Turkey was lived in this country. During the periods of tyranny and dissatisfaction experienced in Russia, Germany was one of the countries preferred by Turkic intellectuals for reasons such as education, press and publication activities and even exile. Moreover, the fact that most of the prisoners taken from the Russian Tsarist army during World War I and from the Soviet army during World War II were Turks of Russia made this relationship not only voluntary but also mandatory. When the existence of Crimea, Caucasus and Turkestan policies in almost every political period of Germany is added, this relationship, which was fed by immigrants coming continuously for many years, has created a large population here since the 1950s. This process, which coincides with the Cold War years, has not been the subject of any study until now. The question of what Turks of Russia did in Germany has not been asked, the press and publication activities they put forward have not been emphasized, and their existence here has been completely forgotten after World War II. However, Turks of Russia carried out much more activities in Germany than they did in their own homeland or in Turkey. During both world wars, their activities were examined from a military or political perspective, and apart from this, no studies were conducted on cultural activities and publications, and the numerous scientific and academic studies, published periodicals and anti-Bolshevik organizations in which the Turks of Russia were involved were not mentioned. This study aims to follow the activities of the Turks of Russia in Germany from World War I to the end of the Cold War, to reveal the events that guided their actions and to explain, as a subject that has never been touched upon before, the activities of them Germany during the Cold War years at the Instıtute for the Study of the USSR, Voice of America and Radio Liberty, and their contributions to propaganda politics there. Prepared with this aim, the study will remind us of the place of Turks of Russia in Germany within in Germany’s continuous Islamic policy during both wars, and will reveal why they continued to stay there during the Cold War, and the role they played in the organizations in Munich, which constituted the center of Western propaganda during the Cold War.