Sprache und Identitätsentwicklung im FamilienkontextEine Soziolinguistische Dialoganalyse anhand des Stückes „MenschMeier“ von F.X.Kroetz

Abstract

Franz Xaver Kroetz gilt als typischer Vertreter des sozialen Realismusin Deutschland. Seine Stücke handeln im Wesentlichen von familiären Lebenssituationen imländlichen oder proletarischen Milieu. In “Mensch Meier” geht es um die Problematik dessozialen Aufstiegs in einer Familie. Ihr Alltag ist gekennzeichnet durch die Angst um denArbeitsplatz des Ehemannes und der Loslösung der Ehefrau und des Sohnes aus dem häuslichenUmfeld. In dem Beitrag wird gezeigt wie gelungene Schritte im beruflichen Alltag sich inӒnderungen des sprachlichen Verhaltens niederschlagen. Diese Entwicklung wird anDialogsequenzen gesprächsanalytisch beschrieben. Von Bedeutung sind dabei Werte, Normen undsoziale Regeln im Umgang der Figuren miteinander und wie sie von den Figuren ausgedrücktwerden. Ein weiterer Aspekt sind die Emotionen und moralische sowie soziale Bewertungen derGeschlechter untereinander.

Franz Xaver Kroetz Almanya’da sosyal realizmin tipik bir temsilcisidir. Oyunlarında, taşrada ve proleter çevrede geçen aile yaşantısını işlemektedir. “Mensch Meier” başlıklı oyununda bir ailenin sosyal olarak yükselme çabasını gösterilmektedir. Ailenin gündemini, fabrikada çalışan erkeğin işini kaybetme korkusu, ev kadını olan eşin ve yetişkin erkek çocuğun evi terk etme girişimi belirlemektedir. Bu çalışmada meslek hayatında atılan başarılı adımların figürlerin konuşmasını nasıl değiştirdiği konusu incelenmiştir. Bu değişim, konuşma analizi yöntemiyle betimlenmektedir. Figürlerin birbirleriyle etkileşim içerisindeyken hangi değerleri, normları ve sosyal kuralları savundukları ve birbirine ne şekilde ifade ettikleri üzerinde durulmaktadır. Analizde dikkat edilen başka önemli konular arasında, figürlerin cinsiyet kimliklerini ortaya koyarken ifade ettikleri duygular, ahlaki ve sosyal değerlendirmelerdir.