Türkiye’de 1990-2000 yılları arasında ölçülen hava kalitesi parametrelerinin değerlendirilmesi ve gelecekte ölçülmesi gereken parametrelerin tespiti

Abstract

Tez çalışmamın başlangıcından sonuçlanmasına kadar her türlü yardım ve ilgilerini esirgemeyen sayın Prof.Dr.R.Gürcan ORALTAY'a sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, çalışmalarım süresince yardım ve desteklerinden dolayı, Marmara Üniversitesi, Fizik nda araştırma görevlisi arkadaşım sayın Sibel KOCAKUŞ'a teşekkürlerimi sunarım. Yüksek lisans öğreniminin tüm aşamalarında yılmadan beni teşvik eden ve değerli desteklerini esirgemeyen sevgili eşime ve son iki yılda ona daha az zaman ayırmama katlandığı için sevgili oğluma teşekkür etmeyi bir borç bilirim. Temmuz, 2003 Nesimi ÖZKURT

TÜRKİYE'DE 1990-2000 YILLARI ARASINDA ÖLÇÜLEN HAVA KALİTESİ PARAMETRELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GELECEKTE ÖLÇÜLMESİ GEREKEN PARAMETRELERİN TESPİTİ 1990-2000 yılları arasında Türkiye'deki hava kirliliği verilerinin değerlendirilmesi, ancak belirlenmiş olan bir etkin hava kalitesi yönetimi ile gerçekleştirilebilir. Bu bağlamda bu periyoda ait sağlanabilen tüm verilerin kabul gören yöntemler kullanılarak ele alınıp, irdelenmesi ve bu değerlendirmelerden faydalanılarak gelecekte ölçülmesi gereken hava kirletici parametrelerinin belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca bütün bu araştırma ve inceleme çalışmaları gerçekleştirilirken Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne uyum süreci çerçevesinde, hava kirliliği ile ilgili direktifler ve diğer yasal uygulamaların da göz önüne alınması gerekmektedir. Ülkemizde hava kalitesinin etkin bir şekilde izlenebilmesi, ölçüm ve izleme sisteminin gereken nitelik ve nicelikte oluşturulmasına bağlıdır. Bu kapsamda, öncelikle elde edilen verilerden mevcut hava kirliliği verilerinin değerlendirilmesi ve Hava Kalitesinin Değerlendirilmesi ve Yönetimi ile ilgili 27 Eylül 1996 EC sayılı Konsey Direktifi'nde ve eki direktiflerde yer alan esaslara uygunluğun sağlanma durumunun tespiti ve hava kirliliği değerlerinin söz konusu direktiflerde yer alan sınırlara çekilmesi için yapılması gerekecek çalışmalarda kullanılmak üzere gerçekçi verilere erişilmesi amaçlanmaktadır. Türkiye'deki mevcut verilerin 1990-2000 yılları arasındaki değişimleri il bazında incelenmiştir. İllerdeki partiküler madde ve kükürt dioksit parametrelerinin eğilimleri belirlenmiştir. Hava kalitesi yönetimi ile ilgili Avrupa Birliği direktifleri esaslarına paralel gereklilikler tespit edilmiştir. Avrupa'da İngiltere'de kurulu hava kalitesi izleme ağı örneği üzerinden Türkiye'de böyle bir sistemin kurulması durumunun gerektirdiği ölçüm altyapısı irdelenmiştir. Mevcut ölçüm altyapısı ile Avrupa Birliği için oluşturulmuş bir genel izleme ağına entegrasyonun bulunulan aşamada mümkün olmadığı ortaya çıkarılmıştır. Ülke bazında izleme ağının oluşturulması için gerekli olan, mevcut duruma ait kirlilik dağılımının belirlenmesi için sağlıklı ölçüm altyapısının bulunmamasından dolayı, bölgesel ya da il bazında hangi kirleticilerin hangi yoğunlukta olduklarının tespitinin yapılamadığı görülmüştür. Ayrıca, yaygın olarak ölçülen parametre sayısının da iki (SO2 ve PM10) ile sınırlı olması, kurulması planlanacak izleme ağına yeterli nitelikte bir hava kirliliği indeksinin oluşturulmasına engel teşkil etmektedir. Temmuz, 2003 Nesimi ÖZKURT ABSTRACT THE EVALUATION OF MEASURED AIR QUALITY PARAMETERS BETWEEN 1990-2000 AND DETERMINATION OF NEW PARAMETERS THAT NEED TO BE MEASURED IN FUTURE IN TURKEY The evaluation of air pollution data of Turkey between 1990-2000 can only be realized with a good air quality management approach. In this hence, all data in the mentioned period should be investigated and evaluated by using acceptable methodologies, and then the air pollutants that need to be measured can be determined for future measurements. Furthermore, while all these studies are performed, the related air quality directives and other regulations should be taken into account during the adaptation and integration period to European Community. An avaliable air quality monitoring in our country depends on the quality of the monitoring system. In this frame, the aim is firstly, evaluation of existing air pollution data, then determination of the degree of appropriatenes to 27 September 1996 EC Ambient Air Quality Management directive and appropriate data set to study reduction of air pollution level below the limits in related EC directives. The changes of existing data in Turkey between 1990-2000 were evaluated. The trends of particulate matter and sulphur dioxide parameters were determined for each province. The necessities were also determined according to air quality management European Commission directives. As an example, the required infrastructure of an air quality monitoring network for Turkey was investigated in comparison to existing England Monitoring Network. As a result, it was determined that, with the existing measurement infrastructure integration into European General Monitoring Network System is not possible. Because of insufficient measurement infrastructure for determining the existing air pollution distribution necessary to construct a national monitoring network, the regional or local (province based) concentrations of pollutants cannot be determined. Moreover, since there are only two parameters (SO2 and PM) which have been measured widely, it causes a problem for a sufficient air quality index determination.