Bey‘u’l-vefâ akdi ve Mâverâünnehir bölgesinde gelişimi

Abstract

Bu çalışma, İslam toplumunda finansman ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılan bey‘u’l-vefâ akdini ele almaktadır. Tez, bey‘u’l-vefâ akdinin erken dönem kaynaklarından hareketle tarihi süreçteki değişimini incelemeyi ve bu akitle ilgili bilginin gelişim sürecini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Modern dönemde bey‘u’l-vefâ eksenli çalışmalar genellikle konuyla ilgili erken dönem kaynaklara inmek yerine geç dönem Hanefî kaynaklarına bakarak akit hakkındaki çeşitli yorumlardan bahsetmişlerdir. Bu çalışmada erken dönem Hanefî kaynaklarından hareketle bey‘u’l-vefâ akdinin Mâverâünnehir bölgesindeki hukuki mahiyetiyle alakalı değişimin temelde iki aşamadan oluştuğu iddia edilmektedir. Diğer yandan akdin uygulamalardaki son halini almasıyla birlikte hacmi artan hukuki sonuçlar tartışılmakta ve akdin gösterdiği değişim ve gelişim süreci ortaya konulmaktadır. Hanefî mezhebinde akdin ortaya çıkış tarihine odaklanan modern çalışmalar, genellikle hicri 5. asırda yoğunlaşmaktadır. Bu çalışma ise bey‘u’l-vefâ akdinin terim olarak aynı ismi taşımasa da mefhum olarak hicri 3. ve 4. asır Hanefî kaynaklarında mevcut olduğunu ve akdin kökeninin daha eski bir tarihe dayandığını göstermeyi amaçlamaktadır.This study examines the contract of bay‘ al-wafā’, which is utilized to meet financial needs in Islamic society. The thesis aims to investigate the historical changes of the bey‘u’l-vefâ contract based on early sources and reveal the development of knowledge related to this contract over time. In the modern era, studies focused on bay‘ al-wafā’ often discussed various interpretations of the contract by late Hanafi sources instead of delving into early sources. This study asserts that, drawing on early Hanafi sources, the legal nature of the bey‘u’l-vefâ contract in the Transoxiana underwent primarily two stages of change. Furthermore, as the contract reached its final form in practice, the increasing legal consequences are deliberate, shedding light on the transformation and development process of the contract. Modern studies concentrating on the emergence date of the contract in the Hanafi school usually center around the 5th Hijri century. However, this study aims to demonstrate that, although not explicitly named bay‘ al-wafā’, the concept existed in Hanafi sources from the 3rd and 4th Hijri centuries, indicating that the origins of the contract date back to an even earlier period.