Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde dış ticaretin belirleyicileri : çekim modeli uygulaması

Abstract

Bu tezin temel amacı Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin dış ticaret belirleyicilerini hem bölge hem de ülkeler bazında incelemektir. Bu bağlamda, öncelikle bölge ticaretiyle ilgili betimsel (descriptive) analiz yapılmış, daha sonra Çekim modeli yardımıyla 2000-2019 yıllarına ait verilerle empirik analiz yapılmıştır. Empirik analiz için CEPII ve ITPD-E gibi Merkezlerden ikincil veri kümesi kullanılmıştır. Yapılan Empirik analizler sonucunda iki önemli sonuç çıkarılmıştır. İlk olarak, Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin dış ticaretinde, Çekim modeli tarafından öngörülen taşıma maliyetlerini temsil eden mesafe ve ülke büyüklüğünü temsil eden değişkenlerin önemli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu çerçevede, ele alınan ülkelerin ihracatlarını çeşitlendirerek daha yakın ülkelerle ticaretlerini geliştirmeleri gerektiği söylenebilir. İkinci olarak, kardeşlik bağının Türk Cumhuriyetleri’nin dış ticaretinde önemli bir faktör olduğu ortaya çıkmıştır. Türk Cumhuriyetleri ekonomilerinin birbirini tamamlayıcı ve destekleyici özellikleri dikkate alınarak, dış ticaretin daha yüksek düzeylere çıkarılmasının mümkün olduğu ve ilgili ülkeler arasında serbest ticaret anlaşmaları yapılması, bölgenin ihracatının ana kalemi olan enerji boru hatları ile ilgili sorunların çözülmesi ve projelerin hayata geçirilmesi, bu ülkelerin ticaret hacmini olumlu yönde etkileyeceği sonucuna varılmıştır.

The main purpose of this dissertation is to examine the foreign trade determinants of the Central Asian Turkic Republics based on regions and countries. In this context, firstly, a descriptive analysis of the regional trade, and then an empirical analysis has been made with the data of the years 2000-2019 with the help of the Gravity model. Secondary dataset from Centers such as CEPII and ITPD-E have been used for empirical analysis. As a result of the empirical analysis, three important conclusions have been drawn. First, in the foreign trade of the Central Asian Turkic Republics, the variables representing the distance and country size, which represent the transportation costs predicted by the Gravity model, are seemed to be important. Secondly, it has emerged that the bond of brotherhood is an important factor in the foreign trade of the Turkic Republics. In this sense, it has been concluded that it is possible to increase foreign trade to higher levels by considering the complementary and supportive features of the economies of the Turkic Republics, and that free trade agreements between the relevant countries and the implementation of bilateral and multilateral cooperation agreements will positively affect the trade volume between them.