Kıraatlerin tevcihinde temîm lehçesinin yeri

Abstract

ÖZKur’ân, Arap lisanıyla indirildiğine göre o dönemde var olan Arap lehçelerinin de kıraat ilmindeki ehemmiyeti elbette büyüktür. İşte bu araştırma, bahsi geçen Arap lehçeleri arasında önemli bir yere sahip olan Temîm’in dilsel faktörlerinin, telaffuz çeşitli-liklerinin, tavır farklılıklarının ve gramatik yapısının Kur’ân kıraatlerinin tevcihindeki yerini tespit etmek adına yapılmıştır.Araştırma kapsamında kıraat, tefsir ve dil eserlerinde geniş bir tarama yapılmış, Temîm lehçesinin bahsinin geçtiği veriler derlenmiş; ayrıca konu sarf, nahiv, feth-imale, idğâm, hemze, hazif ve harf değişimi gibi başlıklarda belli bir sistematik içerisinde işlen-miştir. Araştırma üç temel bölümden oluşturulmuştur. Birinci bölümde Arap kabileleri ve lehçeleri ile alakalı genel özelliklerden, lehçelerin fesahat kıstaslarından, fasih kabul edilmeyen lehçe unsurlarından ve araştırmada asıl olarak ele aldığımız Temîm kabilesi ile lehçesinin genel özelliklerinden bahsedilmiştir.İkinci bölümde, Temîm lehçesinin kıraatlerin tevcihindeki yeri hemze, harf-hareke değişimi, iskân ve feth-imale başlıkları çerçevesinde ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise Temîm lehçesinin kıraatlerin tevcihindeki yeri, sarf ve nahiv başlıkları altın-da ele alınmıştır. İÇİNDEKİLERÖZIABSTRACTIIİÇİNDEKİLERIIIKISALTMALARVIÖNSÖZVIIGİRİŞI. ARAŞTIRMA İLE İLGİLİ BİLGİLER1A. Araştırmanın Konusu, Amacı ve Önemi1B. Araştırmanın Sınırları ve Kullanılan Yöntemler2C. Konuyla Alakalı Yapılan Çalışmalar3II. LEHÇE KAVRAMIYLA İLGİLİ GENEL BİLGİLER4A. Lehçenin Tanımı4B. Lehçelerin Oluşumu5III. KIRAATLERİN TEVCİHİ MESELESİ6IV. LEHÇE-KIRAAT İLİŞKİSİ10I. BÖLÜMİSLAMDAN ÖNCE VE HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE ARAP KABİLELERİ VE LEHÇELERİ13I. ARAP KABİLELERİNİN VE LEHÇELERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ13II. LEHÇELERİN FASİH KABUL EDİLİP EDİLMEME ÖLÇÜTLERİ18III. FASİH KABUL EDİLMEYEN LEHÇE ÖZELLİKLERİ21A. Keşkeşe21B. Şenşene22C. Keskese22D. An`ane22E. Fahfaha22F. Ac`ace23G. Vetm23H. İstintâ23I. Teltele24IV. BENÎ TEMÎM KABİLESİNİN NESEBİ24V. TEMÎM KABİLESİNİN ARAP YARIMADASI’NDAKİ KONUMU VE KOMŞU KABİLELER25VI. TEMÎM’DE SOSYAL VE İKTİSADİ HAYAT27VII. TEMÎM’DE DİNÎ HAYAT28VIII. TEMÎM’İN ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ29IX. TEMÎM LEHÇESİ’NİN GENEL ÖZELLİKLERİ30X. TEMÎM LEHÇESİNİN KAYNAKLARDA YER ALIŞI32II. BÖLÜMHEMZE, HARF-HAREKE DEĞİŞİMİ, İSKAN VE FETH-İMALE MEVZULARI ÇERÇEVESİNDE KIRAATLERİN TEVCİHİNDE TEMİM LEHÇESİNİN YERİ35I. HEMZE35A. Hemzenin Hazfi-İsbatı (Tahkîki)36B. Hemzenin İbdâli (Vasıl-Nakil)40C. İki Hemzenin Yan Yana Geldiği Durumlar43D. An‘ane44II. HARF DEĞİŞİMİYLE ALAKALI KULLANIMLAR46III. HAREKE DEĞİŞİMİYLE ALAKALI KULLANIMLAR50A. Fetha-Kesra Değişimi51B. Fetha-Zamme Değişimi56C. Kesra-Zamme Değişimi60D. Muzaraat Harfinin Harekesi İle İlgili Değişiklikler65IV. KELİMENİN ORTASINDAKİ HAREKENİN HAZFİ (İSKÂN)68A-İsimlerdeki Hazif69B-Fiillerdeki Hazif72C. İ’râbın Ortaya Çıktığı Harekenin Hazfi75V. FETH-İMALE77III. BÖLÜMSARF VE NAHİV İLE ALAKALI DURUMLAR ÇERÇEVESİNDE KIRAATLERİN TEVCİHİNDE TEMÎM LEHÇESİNİN YERİ81I. SARF İLE ALAKALI KULLANIMLAR81A. İdğam81B. Elif-i Memdûde- Maksûre87C. Kelimenin Babı İle Alakalı Durumlar88D. Farklı Siga Tercihi96II. NAHİV İLE ALAKALI DURUMLAR97A. Müzekkerlik-Müenneslik98B. ما Edatı100C. Zamir-i Fasl102E. İstisnâ (Bedel-i Temîmî)104SONUÇ107KAYNAKÇA109

ABSTRACTAccording to Quran has sent in Arabic languge, of course Arabic dialects that exist in this period has great importance in qraat (reading) science. Here this research is made for fixing the place of linguistic factors, pronunciation variations, act differences and grammatical structure in subsitantiating of qiraats Quran of one tribe Tameem, which is one of the most important ones among these dialects.It is made a broad scanning in qiraat, commemtary and language works in the scope of the research. The results which Tameem dialect is mentioned are gathered; also the subject is told in a systematic in some titles such as sarf, nahiv, feth-imale, idgam, hemze, hazif, and letter change.The research is consisted of three main chapter. In chapter one, it is mentioned about general features about Arabic tribes and their dialect, fluency criterions of dia-lects, dialect elements which is not considered as fluent and general features of Tameem tribe and their dialect which is the main approach of this research principally.In second chapter, the place of Tameem dialect in (tawjeeh) of qiraats is presen-ted in headlines of hemze, letter-vowel point change, iskan and feth-imale. In chapter three, the place of Tameem dialect in subsitantiating of qiraats is presented under the headlines of sarf and nahiv.İÇİNDEKİLERÖZIABSTRACTIIİÇİNDEKİLERIIIKISALTMALARVIÖNSÖZVIIGİRİŞI. ARAŞTIRMA İLE İLGİLİ BİLGİLER1A. Araştırmanın Konusu, Amacı ve Önemi1B. Araştırmanın Sınırları ve Kullanılan Yöntemler2C. Konuyla Alakalı Yapılan Çalışmalar3II. LEHÇE KAVRAMIYLA İLGİLİ GENEL BİLGİLER4A. Lehçenin Tanımı4B. Lehçelerin Oluşumu5III. KIRAATLERİN TEVCİHİ MESELESİ6IV. LEHÇE-KIRAAT İLİŞKİSİ10I. BÖLÜMİSLAMDAN ÖNCE VE HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE ARAP KABİLELERİ VE LEHÇELERİ13I. ARAP KABİLELERİNİN VE LEHÇELERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ13II. LEHÇELERİN FASİH KABUL EDİLİP EDİLMEME ÖLÇÜTLERİ18III. FASİH KABUL EDİLMEYEN LEHÇE ÖZELLİKLERİ21A. Keşkeşe21B. Şenşene22C. Keskese22D. An`ane22E. Fahfaha22F. Ac`ace23G. Vetm23H. İstintâ23I. Teltele24IV. BENÎ TEMÎM KABİLESİNİN NESEBİ24V. TEMÎM KABİLESİNİN ARAP YARIMADASI’NDAKİ KONUMU VE KOMŞU KABİLELER25VI. TEMÎM’DE SOSYAL VE İKTİSADİ HAYAT27VII. TEMÎM’DE DİNÎ HAYAT28VIII. TEMÎM’İN ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ29IX. TEMÎM LEHÇESİ’NİN GENEL ÖZELLİKLERİ30X. TEMÎM LEHÇESİNİN KAYNAKLARDA YER ALIŞI32II. BÖLÜMHEMZE, HARF-HAREKE DEĞİŞİMİ, İSKAN VE FETH-İMALE MEVZULARI ÇERÇEVESİNDE KIRAATLERİN TEVCİHİNDE TEMİM LEHÇESİNİN YERİ35I. HEMZE35A. Hemzenin Hazfi-İsbatı (Tahkîki)36B. Hemzenin İbdâli (Vasıl-Nakil)40C. İki Hemzenin Yan Yana Geldiği Durumlar43D. An‘ane44II. HARF DEĞİŞİMİYLE ALAKALI KULLANIMLAR46III. HAREKE DEĞİŞİMİYLE ALAKALI KULLANIMLAR50A. Fetha-Kesra Değişimi51B. Fetha-Zamme Değişimi56C. Kesra-Zamme Değişimi60D. Muzaraat Harfinin Harekesi İle İlgili Değişiklikler65IV. KELİMENİN ORTASINDAKİ HAREKENİN HAZFİ (İSKÂN)68A-İsimlerdeki Hazif69B-Fiillerdeki Hazif72C. İ’râbın Ortaya Çıktığı Harekenin Hazfi75V. FETH-İMALE77III. BÖLÜMSARF VE NAHİV İLE ALAKALI DURUMLAR ÇERÇEVESİNDE KIRAATLERİN TEVCİHİNDE TEMÎM LEHÇESİNİN YERİ81I. SARF İLE ALAKALI KULLANIMLAR81A. İdğam81B. Elif-i Memdûde- Maksûre87C. Kelimenin Babı İle Alakalı Durumlar88D. Farklı Siga Tercihi96II. NAHİV İLE ALAKALI DURUMLAR97A. Müzekkerlik-Müenneslik98B. ما Edatı100C. Zamir-i Fasl102E. İstisnâ (Bedel-i Temîmî)104SONUÇ107KAYNAKÇA109